یادداشت طنزواره
اسماعیل عسلی
انواع رانت
از زمانی که کلمه ی رانت بر سر زبان ها افتاد‏‏، بسیاری از مردم می گفتند رانت دیگر چه صیغه ای است‏؟ ولی برخی از ما بهتران که سری در کتاب و دستی از دور و نزدیک بر آتش اقتصاد و پایی در محافل سیاسی داشتند از این جور اصطلاحات زیاد استفاده می کردند که هم حرفی زده باشند و هم کسی متوجه نشود که چه می گویند و از شما چه پنهان بعضی ها خودشان هم معنی حرف خودشان را نمی فهمیدند‏! از شما چه پنهان در این خطه برخی عادت کرده اند که تا هزینه و خسارت حرف نامربوطی که زده اند را نپردازند معنی آن را درک نکنند… خلاصه گذشت و گذشت و گذشت تا این که بوی تعفن رانت از تمامی مزبله ها بلند شد و دهلیز شامه ها را درنوردید و کاشف به عمل آمد که بعله رانت همچی شوخی بازی هم نیست‏! یعنی اینطوری نیست که ‏مثلاً هرکسی دلش خواست بتواند رانت بازی کند‏‏. رانت برای خودش قاعده و قانون دارد‏‏. توضیحاً این که ما با انواع رانت سرو کار داریم‏‏. ‏مثلاً رانت حزبی به این معنا که اگر از یک حزب کسی به قدرت رسید و دستش به جایی بند شد هوای هم حزبی ها و دوستان و رأی جمع کنندگان و مسئولین ستادها را داشته باشد و به آنها پست و مقام بدهد و از امتیاز شرکت گرفته تا باز کردن مسیر برای جولان دادن طرفداران در میدان مزایده ها و مناقصه ها دریغ ننماید‏. برای رسیدن به کنه این مطلب کافی است رد برخی از کسانی که رفت و آمدی به دایره مسئولیت ها داشته اند را بزنید و اوضاع پیشین و پسین آنها را با هم مقایسه کنید‏‏. پس از کمی تحقیق و تفحص از مجاری غیر رسمی در می یابید که چه اتفاقاتی افتاده! ‏مثلاً شخصی ضمن این که چندین مسئولیت داشته‏‏، چندین شرکت را نیز به ثبت رسانیده و به چندین کشور خارجی هم مسافرت نموده و در این میان چندین بار هم استخوان سبک کرده و اگر تعجب نکنید چندین مدرک تحصیلی هم برای خود دست و پا کرده بطوری که پس از استخلاص از مناصب متعدد، چندین عنوان پرطمطراق را هم یدک می کشد و احتمالاً حضورش در چندین نوع اتاق فکر هم مسجل گردیده و از او به عنوان کارشناس در زمینه های گوناگون استفاده می شود و در برخی از رشته های بلاصاحب هم به او لقب مفتکی پیشکسوت عطا فرموده اند که صد البته اگر همه ی این عناوین را به هم بچسبانید از دل آن یک معتمد محلی درست و حسابی بیرون می آید. تکلیف برخی از عناوین گم و گور شده اش هم در صورت الصاق اعلامیه درگذشتش به در و دیوار روشن می شود که البته در این مورد بازماندگان هیچگونه محدودیتی برای چربانیدن عنوان های کس نشنیده قائل نیستند‏! پس از مدتی که مراسم چهلمش برگزار شد اگر بستگان نسبی و سببی درجه یک آن مرحوم و احتمالاً مرحومه مقیم انگلیس و آمریکا (لعنت الله علیهم) نشده باشند‏‏، مراسم سر سالش را هم برگزار می کنند و آنچنان پرونده ای برایش درست می کنند که بازماندگان بتوانند تا سال ها از آن همه وجاهت و اعتبار برای ترقی پلکانی بستگان درجه ۲ و ۳ و ۴ نیز بهره گیرند‏‏. (ادامه…)