سرمقاله
اسماعیل عسلی- سردبیر
مکانیزم داوری تاریخ
مفهوم اولیه‌ای که از “استقلال” به ذهن متبادر می‌شود تکیه بر داشته‌ها اعم از امکانات خدادادی، نیروهای انسانی، موقعیت ژئوپولتیک و از همه مهمتر تصمیم‌گیری مبتنی بر منافع ملی است به گونه‌ای که در هر مقطع تاریخی که کار به داوری توسط نسل‌های آینده کشیده شود همه تصدیق کنند رفتارها، عکس‌العمل‌ها، برنامه‌ریزی‌ها، هزینه‌کردها و موضع‌گیری‌ها، حول محور استقلال بوده است. لذا خط قرمزی که می‌توان برای استقلال ترسیم کرد عدول از منافع ملی است. طبیعی است که آیندگان در مقام داوری به شکل و شیوه‌های به کار گرفته شده در این راستا و یا نقطه‌ی مقابل آن کاری نخواهند داشت بلکه نکته‌بینی‌ها معطوف به نتیجه است. شکست‌ها و پیروزی‌ها و موفقیت‌ها و ناکامی‌ها نیز در همین چارچوب داوری خواهد شد لذا سرهم‌بندی جزایری از رویدادها با هدف تاریخ‌سازی برای دفاع از عملکردها هیچ کمکی به تغییر سمت و سوی قضاوت آیندگان نخواهد کرد زیرا استخراج تناقض‌ها و پارادوکس‌ها برای کسانی که فارغ از دلبستگی‌های حزبی و سیاسی و عقیدتی دست به قلم می‌برند کار چندان مشکلی نیست کما این که ما هم اکنون به راحتی در باره‌ی مختار به قضاوت می‌نشینیم و ضمن این که وقوف او به مرزهای حق و باطل را کتمان نمی‌کنیم، از فرصت‌طلبی و علاقه‌مندی او به قدرت نیز بی‌پرده سخن می‌گوییم. در باره‌ی صفویه و قاجار نیز به همین ترتیب داوری می‌کنیم. اگر چه نمی‌توان منکر تحریف تاریخ شد اما دیری نخواهد پایید که زوایای نهفته به یاری کشف تناقض‌ها و تزاحم‌ها آشکار می‌شود. عده‌ای سال‌ها تصور می‌کردند کریستف کلمب به عنوان کاشف سرزمین آمریکا مسبب آغاز عصری نوین در تاریخ است اما هم اینک گفته می‌شود که وی نه تنها اولین کاشف سرزمین آمریکا نیست بلکه رفتار او با بومیان این سرزمین انسانی نبوده است.
با فاصله‌گیری اندک از جوهره‌ی بحث زاویه‌ای دیگر را می‌کاویم. تمدن انسانی حاصل درک قوانین حاکم بر هستی است و دانشمندان پس از پی بردن به رمز و راز پدیده‌ها و ویژگی‌های آنها موفق به تولید ترکیب‌ها، کشفیات و اختراعاتی شدند که زمینه‌ساز غلبه‌ی آنها بر مخاطرات طبیعی‌، بیماری‌ها و موانع رشد بود. در دنیای سیاست نیز نظیر چنین قاعده‌‌ای حکمفرماست. بر این اساس طبیعی است که با یک فرمول ثابت و رفتارهای کلیشه‌ای ملهم از الگوبرداری‌های ناقص تاریخی و بدون درک ملاحظات جغرافیایی، تنوع فرهنگی، دلبستگی‌های بومی و نیازهای منطقه‌ای نمی‌توان به نسخه‌پیچی برای حال و آینده‌ی مردم پرداخت و جدولی زمانی برای تحقق پیشگویی‌های پا در هوا ارائه داد و همگان را به تأسی از آن فرا خواند. (ادامه…)