سرمقاله
اسماعیل عسلی
هنوز هم فرصت داریم
تجربه نشان داده و تاریخ نیز گواهی می دهد که اقشار آسیب پذیر در تمامی انقلاب ها نقش اصلی را ایفا کرده اند. هر چند ممکن است تئوریسین ها و نظریه پردازان انقلابی از طبقه ی متوسط، بازاری و بعضاً مرفه جامعه باشند اما نیاز انقلاب به ریسک پذیری بالا و جانفشانی ایجاب می کرد طبقه ای که چیزی برای از دست دادن ندارند به میدان بیایند و به این امید که چیزی به دست بیاورند، خود را در معرض تهدید قرار دهند و با به نمایش گذاشتن مظلومیت خود، احساسات و افکار عمومی را تحریک کرده و بدین وسیله زمینه ی مقابله ی فراگیر با سیستمی که آنها را به زیر کشیده بود را فراهم سازند. درآمیختگی باورهای مذهبی با زندگی این طبقه نیز قدرت پیشران آنها برای جانفشانی به حساب می آمد و جواب هم داد اما از آنجایی که طبقات آسیب پذیر و فرودست جامعه نیازمند انگیزه مادی در کنار انگیزه های معنوی برای فداکاری و جانفشانی بودند، برخی نظریه پردازان انقلابی که در آن زمان زیاد هم بودند و بعضاً از قطار انقلاب پیاده شدند سعی کردند چهره ای آرمانی و مسحور کننده از آینده ی کشور پس از پیروزی انقلاب ارائه دهند که البته برخی از این وعده ها مانند جامعه بی طبقه ی توحیدی و نظایر آن بدون در نظر گرفتن پتانسیل ها، زمینه های اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و اساسا عملی بودن مطرح شد؛ وعده هایی که هیچ یک از پیامبران و مصلحین آسمانی در دعوت خود نگنجانیده بودند. در واقع می توان گفت که دعوت پیامبران همواره مبتنی بر پتانسیل های اجتماعی بوده است. برای نمونه پیامبر اکرم اگرچه آزاد کردن برده را یک ارزش توصیف کرد – (فک رقبه) – اما برده داری را ممنوع نکرد زیرا می دانست که برده داری عارضه ای ناشی از سبک زندگی و نوع مناسباتی است که در اقتصاد رواج پیدا کرده و تا زمانی که مناسبات اقتصادی تحت تأثیر تحولات فرهنگی تغییر نکند، برده داری نیز به قوت خود باقی خواهد بود. خداوند در قرآن می فرماید “ما سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی دهیم مگر این که آنها از درون متحول شوند” اگر این دستورالعمل آسمانی را جوهره ی هر انقلاب ایده آلی بدانیم قادر به درک اولویت انقلاب فرهنگی خواهیم بود. بر این اساس در هر شرایطی اصلاحات تدریجی کم هزینه، نتیجه بخش تر از واکنش های قهری است که به جابجایی ناگهانی قدرت با هزینه های بالا می انجامد. در حال حاضر بسیاری از جامعه شناسان به این باور رسیده اند که تغییر باید تدریجی و درونی باشد. (ادامه…)