یادداشت
محمد عسلی
چار طبع مخالف سرکش
«به بهانه بازدید ریاست دانشگاه علوم پزشکی از روزنامه عصر مردم»
امروز سلامت به مقوله مهمی تبدیل شده که مدام پزشکان، صاحب‌نظران، علما، روحانیان، متولیان آموزش و پرورش، پژوهشگران و بالاخره مسئولان درمان و بهداشت روی آن کار می‌کنند، تذکر می‌دهند، ارائه طریق می‌کنند، کشفیات دارویی و درمانی ارائه می‌نمایند و ابزار و آلات و ساختمان‌های بیمارستانی جدید نصب و احداث می‌کنند.
اما هنوزا هنوز مرگ و میرهای زودرس، بیماری‌های قلب و عروق، تنفسی، سرطان‌ها، تصادفات و… کم نیستند و قبرستان‌ها با حجم وسیع مردگان چشم‌انداز هوشیار دهنده‌ای را مقابل ما قرار داده‌اند.
چه باید کرد؟
این سؤالی است که پاسخ‌های بسیاری برای آن در صفحات روزنامه‌ها و رسانه‌های صوتی تصویری و مجازی در دسترس عموم قرار داده شده و به لحظات و مکرراً داده می‌شود. لیکن به علت عدم رعایت دانستنی‌ها، عدم آگاهی بسیاری از نکات بهداشتی و تغذیه بد کمتر شاهد زندگی سالم، تن سالم، روح سالم و آرامش اعصاب هستیم. چرا؟
همین سعدی خودمان که حداقل ده قرن از زمان پیش بود و اندیشه متعالی داشت؛ دانش پزشکی سلامت را در دو بیت به شفافیت بیان کرده است و آن اینکه:
چار طبع مخالف سرکش
چند روزی شوند با هم خش
چون یکی شد به دیگری غالب
جان شیرین برآید از قالب
توضیحاً اینکه در زمان سعدی اطباء بر این باور بودند که چهار طبع شامل: سودا، صفرا، بلغم و خون می‌شوند و انسان‌ها را به سه دسته سودا مزاج، صفراوی مزاج و بلغمی مزاج تقسیم می‌کردند و بر این اساس حالات و رفتار و نیز بیماری‌های آنان را تشخیص می‌دادند.
دانش پیشرفته امروز که متکی به آزمایشگاه و علوم تجربی است، آزمایش خون را ملاک تشخیص افزایش یا کاهش قند، چربی، اسید اوریک و سایر مواد درون خون قرار می‌دهد و این موضوع به مقوله درمان ارتباط تنگاتنگی دارد.
و اما بعد.
آنچه در این شرایط بیشتر می‌تواند از بیماری‌ها پیشگیری کند و متأسفانه کمتر به آن اهمیت داده می‌شود مقوله پیشگیری از بروز بیماری‌های مسری و غیرمسری است.
بدین معنی که نوع زندگی مردم که روز به روز بیشتر از طبیعت و فعالیت بدنی فاصله می‌گیرند و به زندگی پرسرعت ماشینی عادت کرده‌اند به علت کم‌تحرکی، عادت نداشتن به ورزش، تغذیه‌های خیابانی که به غذاهای فست‌فودی معروف شده و مصرف‌کنندگان نظارتی بر مواد اولیه و نحوه پخت آن ندارند، تنفس هوای آلوده و آلودگی‌های محیط زیستی، شامل آلودگی‌های صوتی، تنفسی، ترافیکی و خانه‌نشینی آپارتمانی، اتومبیل‌رانی و تحمل رفتارهای نامناسب اجتماعی که بر اعصاب فشار مضاعف وارد می‌کنند، همه و همه موجب شده‌اند مدام شاهد افزایش مراجعه بیماران به بیمارستان‌های قلب و عروق و یا پزشکان متخصص باشیم.
چه باید کرد؟
مسلماً متولیان بهداشت و درمان، محیط زیست، شهرداری‌ها، صنوف و مجامع صنفی، قوه قضاییه و کلیه مدیران و متولیان مشاغل یا مسئولیت‌هایی که به نوعی با زندگی و سلامت و امنیت مردم در ارتباطند می‌باید با همدلی و همکاری یکدیگر جهت پیشگیری از بیماری‌ها اقدامی همه جانبه داشته باشند تا جامعه ما بتواند در شرایط مطلوبی به یک جامعه سالم تبدیل شود و امنیت خاطر مصرف کنندگان مواد غذایی و میوه‌جات و حبوبات و نان و آب و هر آنچه نیاز روزمره مردمند، حتی نوع لباس‌ها و شوینده‌ها و مواد بهداشتی فراهم شود و این مهم میسر نمی‌شود مگر با نظارت، برنامه‌ریزی و مدیریت علمی و مسئولانه.
خوشبختانه متولیان علوم پزشکی و بهداشت و درمان فارس تلاش‌های مضاعفی به منظور تشخیص، درمان و پیشگیری انجام داده‌اند که جای تشکر و سپاس دارد، اما همدلی، همراهی و مساعدت تمامی ادارات، سازمان‌ها و نهادهای ذیربط را برای وضعیت بهتر طلب می‌کنند، زیرا از قدیم گفته‌اند: یک دست صدا ندارد.
به عنوان مثال برای مقابله با بیماری‌ سالک که یک بیماری بومی در نقاطی از آباده طشک، ارسنجان و مرودشت هست و توسط یک پشه ایجاد می‌شود؛ مبارزه و مقابله همگانی نیاز هست، زیرا پر کردن گنداب‌ها، باتلاق‌ها و مکان‌هایی که موجب رشد و پرورش این پشه می‌شوند از وظایف شهرداری‌ها با نظارت فرمانداری‌ها، مسئولین بهداشت و سایر متولیان امور است.
و در پایان هرچند در سال‌های اخیر تلاش‌های زیادی برای ریشه‌کن کردن بیماری‌های مسری و یا غیرمسری مانند فلج اطفال در کشور شده، اما بیماری‌های شناخته شده یا ناشناخته محیط زیستی دیگری نیز هستند که کم و بیش مخاطراتی ایجاد می‌کنند به ویژه در فصل سرما مانند انواع آنفلوآنزا، سرماخوردگی‌ها و غیره که با مراقبت و پیشگیری می‌توان با آنها مقابله کرد و از هدررفت وقت و سرمایه و مخاطرات جسمی و روحی روانی پیشگیری نمود.
آنچه در این میان از همه مهم‌تر می‌نماید رفتار و مراقبت‌های ویژه مردم در امور بهداشت و کاهش ترافیک برای پرهیز از آلودگی بیشتر هواست، زیرا می‌توان برای چند روزی با گرسنگی و تشنگی مقابله کرد، اما نمی‌توان بیش از یک دقیقه بدون اکسیژن زنده ماند.
والسلام