سرمقاله سردبیر اسماعیل عسلی ۱۲ شهریور ۱۳۹۹
دستاوردهای فرهنگی مترو

همواره بین فرهنگ و رفتارهای اجتماعی با ابزارهای نوین رابطه ای تنگاتنگ وجود داشته است . شاید کسانی تصور کنند که وجود نظم محسوس در غرب که حتی به گوشه ی خانه ها و محیط کار و فضاهای تفریحی نیز تسری پیدا کرده ، پدیده ای ذاتی و جغرافیایی است اما این گونه نیست . زمانی از ماشین بخار به عنوان پیک و پیشاهنگ صنعت رونمایی شد بهره مندی از قدرت شگفت انگیز بخار رواج یافت و قطار در ردیف اولین دستاوردهای آن مورد بهره برداری قرار گرفت . طبیعی بود که مردم برای استفاده از قطار نیازمند رعایت نظم به منظور بهره مندی صحیح و کم خطر از آن بودند . برای قطار حریمی تعریف شد و حرکت بر مبنای ساعت موجب گردید که همگان به وقت شناسی بیش از گذشته روی خوش نشان دهند ، بعدها با آمدن انواع خودرو و کشتی های بخار و هواپیما و تراموا و قطار زیرزمینی رعایت نظم و قانون به عنوان ضرورتی انکار ناپذیر به بخشی از هویت شهرنشینان و روستاهایی که در مسیر حرکت قطار قرار داشتند تبدیل شد . به موقع حاضر شدن در ایستگاه قطار و به موقع رسیدن با کار و زندگی پیوند خورد و اداره ی شهرها و روستاها بر اساس قوانین جدید موجب به رسمیت شناخته شدن ساز و کارهای نوین اجتماعی گردید . با تنوع کارخانه ها مسئله ی تقسیم کار و شیفت کاری مطرح شد و به تدریج پازل قانونمندی کامل گردید زیرا مردم ناگزیر بودند برای جابجایی از اداره و کارخانه به خانه و محیط زندگی و بالعکس تابع مقرراتی باشند که زمینه ساز بهره مندی آنها از ابزارهای نوین حمل و نقل بود . بعدها اداره کنندگان شهرها و کشورها در صدد برآمدند تا از نهادینه شدن قوانین برای همگرایی مردم در زمینه های گوناگون از جمله دفاع غیرعامل و مبارزه با بیماری ها و سوانح طبیعی بهره مند شوند . این تلاش ها نهایتا آنها را به سمت مدیریت یکپارچه شهری هدایت کرد .
با بهره برداری کامل از فاز یک قطار شهری شیراز و امیدواری به راه اندازی فاز ۲ دورنمای قابل ترسیم از شیراز تفاوت قابل ملاحظه ای با گذشته ی آن خواهد داشت بدین معنا که انتظار داریم به مردم تفهیم شود که استفاده از مترو و قطار زیرزمینی الزامات و شرایطی دارد که با رعایت آن چهره ای جدید از نظم رخ می نماید . تاثیر نهادینه شدن استفاده از مترو بر ترافیک ، کاهش آلودگی هوا ، کاهش آلودگی صوتی ، برقراری نظم و ترتیب بیشتر ، ظهور جلوه های نوین همزیستی در سایه سار احساس هم سرنوشتی ، آراستگی شهر و به تناسب آن آراستگی مردم غیر قابل انکار خواهد بود . ظرفیت ایستگاه های زیرزمینی برای به نمایش گذاشتن هنرخصوصا هنرهای تجسمی و دستی ، اطلاع رسانی روزآمد ، بهبود وضع بهداشت ، غبار زدایی از چهره ی شهر بسیار بالاست . اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب از طریق مترو منجر به همنشینی طبقات گوناگون و تلاقی خرده فرهنگ ها خواهد شد . انتظار می رود که رویکرد به مطالعه و روزنامه خوانی در زمان انتظار برای رسیدن خطوط ریلی افزایش قابل ملاحظه ای داشته باشد . طبیعتا بخشی از کارهای فرهنگی شامل تبلیغات گوناگون با توجه به حضور مخاطبان از هر صنف و طبقه ای به ایستگاه های زیرزمینی منتقل می شود و از آنجایی که شیراز کلان شهری گردشگر پذیر است و در تمامی فصول سال از چنین پتانسلی برخوردار است که پذیرای هموطنان و حتی گردشگران خارجی باشد شهرداری ها نقش غیر قابل انکاری در به رخ کشیدن داشته های فرهنگی و تاریخی دارند و از این منظر شیراز می تواند در این زمینه پیشاهنگ سایر شهرها باشد .
طبیعتا هر چه به سرعت جابجایی مردم از طریق مترو افزوده می شود از سرعت و شتابزدگی خودروها در سطح شهر کاسته خواهد شد . مردمی که از جنوب به شمال ویا از شرق به غرب شهر منتقل می شوند فرصت مناسبی برای مقایسه امکانات عمومی توزیع شده در سطح شهر دارند و به همین دلیل نقش شهرداری ها در کاستن از احساس تبعیض در بین شهروندان نقشی محوری خواهد بود . البته نباید فراموش کرد که وجود مترو نباید رویکرد به محله محوری در راستای شتاب بخشی به انجام امور را تحت الشعاع قرار دهد . از این نظر توسعه ی موازی و جانمایی درمانگاه ها و مراکز بهداشتی ، مدارس در مقاطع گوناگون ، دفاتر پیشخوان دولت ، بازارهای محلی و مسیرهای دسترسی به خطوط اصلی در تمامی محله ها باید مطمح نظر باشد چرا که این مهم در ایجاد شرایط ارائه ی مطلوب خدمات به مردم تاثیری غیرقابل انکار دارد .
نکته ی مهمی که نباید به سادگی از کنار آن گذشت لزوم هم آغوشی هنر و زیبایی با اقدامات عمرانی و توسعه زیرساخت های خدماتی است که نمونه ی بارز آن را در حد اعلی در ایستگاه وکیل الرعایا شاهد هستیم . به هر حال امضای نشان فرهنگی و تمدنی شیراز باید در پای هر خدمتی جلوه گری کند . هر چند این مهم در گرو همگرایی کلیه ی ادارات و نهادها با شهرداری است که وجه مطلوب آن در سایه ی مدیریت واحد شهری محقق خواهد شد .