سرمقاله سردبیر اسماعیل عسلی ۱۵ شهریور ۱۳۹۹
طاعون

ما که در جریان تحلیل ها و الگوبرداری های محتوایی و صوری ، بسیاری از موضوعات اجتماعی و سیاسی را با رویدادهای صدر اسلام مقایسه می کنیم ، بد نیست در بحث عملکرد آقازاده ها نیز نگاهی مقایسه ای بین آقازاده های معاصر و آقازاده های صدر اسلام داشته باشیم .
اصولا بحث آقازاده گی زمانی مطرح می شود که شاهد نگاه قبیله ای و تاثیر خویشاوندی بر سیاست و اقتصاد باشیم و باورمان باشد که فضیلت ها ، ویژه گی ها و دانش و پرهیزگاری از پدر به فرزندان می رسد در حالی که در آموزه های قرآنی چنین پنداشتی رد شده آنجا که خداوند در پاسخ به تقاضای حضرت ابراهیم که از خداوند می خواهد پیشوایی معنوی اش را به فرزندانش انتقال دهد می فرماید : عهد ما به ظالمین نمی رسد . بر این اساس نه سیادت می تواند انتقال دهنده ی حقی از پدر به فرزندان باشد نه مسئولیت و محبوبیت و دانش و پرهیزگاری ، هر چند انتظار می رود که فرزندان مدعیان خدمتگزاری به مردم حداقل شباهتی به پدر خود داشته باشند . طبیعتا در جوامعی که اثری از مناسبات قبیله ای نیست کمتر با چنین پدیده ای مواجه می شویم وگرنه چه دلیلی دارد که نفوذ یک شخصیت منجر به روی کار آمدن فرزندش شود مگر گزینش ها ، استخدام ها و انتصاب ها و انتخاب ها نباید بر مبنای صلاحیت ها دنبال شود . این که بخواهیم جایگاه پدر را به پسر یا دختر وی انتقال دهیم در صورتی موجه است که پدر گرداننده ی یک شرکت خصوصی باشد که بر اساس قانون ارث می تواند به فرزندانش منتقل شود . اما داستان مسئولیت های سیاسی و دولتی و ماموریت های اقتصادی تابع چنین قاعده ای نیست . در حال حاضر آقازاده ها مانند طاعون به جان اقتصاد کشور افتاده اند و شبکه ای مافیایی تشکیل شده که نه قانون حریف آنها می شود و نه پاسخگوی کسی هستند ! به طوری که هر جا با مشکلی عمده و تخلفی درشت برخورد می شود رد پای آقازاده یا خانم زاده ای را می بینیم که به مکیدن خون مردم مشغولند و پدرانشان هم انگار نه انگار که چنین موجودات بی تربیتی را به مردم و جامعه تحمیل کرده اند . رواج پیوندهای زناشویی بین اقازاده ها و خانم زاده ها منهای مواردی که بر شناخت عمیق و برخی ملاحظات مبتنی است اغلب به نهادینه شدن چنین روند ویرانگری انجامیده به طوری که گاهی در جریان بررسی پرونده های فساد مورد اشاره قرار می گیرد ! بهره گیری از رانت اطلاعاتی ، کارچاق کنی و زمینه سازی برای ارتشاء و فساد ، راه اندازی شرکت های اقماری در حوزه های نفت و پتروشیمی ، به انحراف کشیدن اصل ۱۴۴ با ورود به خرید کارخانه ها به ثمن بخس ، دخالت در فروش غیرمستقیم نفت و تاسیس شرکت های صوری در کشورهای خارجی به بهانه ی دور زدن تحریم ها که در اصطلاح به آنها کاسبان تحریم گفته می شود . میدان داری در اخذ امتیاز و انحصار مالکیت معادن و استخراج آنها ، به تعطیلی کشیدن بسیاری از کارخانجات خریداری شده در پروسه خصوصی سازی ، ایفای نقش در فراری دادن مجرمین و مفسدین اقتصادی و سلب آبرو از ابوی خود با ارتکاب رفتارهای ضد اخلاقی تنها نمونه ای از کارنامه ی بسیاری ازآقازاده ها ظرف چند دهه ی گذشته است که البته حساب محدود آقازاده هایی که اصالت داشتند و تازه به دوران رسیده نبودند و در مسیر علم آموزی و کسب فضائل معنوی گام برداشتند از اکثریتی که به ویرانگری ، خارج نشینی با پول بیت المال و فسق و فجور پرداختند یکی نیست .
آقا زاده ها ابتدا به عنوان امین پدر خود زیر سایه ی توصیه های سریالی که آبشخوری سنتی دارد ، در بیوت و دفاتر مشغول به فعالیت شدند اما از آنجایی که اغلب فاقد وجاهت اجتماعی ، دانش و تخصص و قدرت اجرایی بودند ترجیح دادند که با استفاده از رانت و بهره مندی از نفوذ پدر ، به کارهای اقتصادی بپردازند تا هم نامی از آنها برده نشود ، هم در حاشیه ی امن باشند و هم رفت و آمدشان به خارج از کشور رسانه ای نشود اما در ادامه عملکردی از خود به یادگار گذاشتند که خسارت ناشی از فعالیت آنها به کشور کمتر از خسارتی که کرونا به اقتصاد وارد کرد نیست . وقتی به گذشته های دور یعنی صدر اسلام برمی گردیم متوجه می شویم که انحراف از اصول و ارزش ها ، ارثی شدن قدرت و خلافت و نگاه ابزاری به آنچه مسلمین برای آن هزینه های زیادی پرداختند ، سر در آبشخور آقازاده گی داشته است . حتی کار به آنجا کشید که فرزندان عباس عموی پیامبر به استناد یک قانون مربوط به دوران جاهلیت مدعی خلافت شدند و گفتند با توجه به این که پیامبر فرزند پسر نداشته خلافت به عموزادگانش می رسد و به این وسیله بر قدرت چنگ انداختند و خلافت را با پادشاهی یکی دانستند و کردند آنچه کردند ! از یک منظر می توان گفت که تقسیم مسلمانان به مذاهب و فرقه های چند ده گانه نیز محصول عملکرد آقازاده های عرب بود زیرا مخالفت با چنین روندی در کشورهای فتح شده ای نظیر ایران ، یمن ، مصر و شام به خیزش ها و انقلاب هایی منجر شد که از دل آن صدها فرقه جوانه زدند و اسلام را هزار پاره کردند و اکنون هر فرقه ای مدعی دفاع از اسلام ناب است !
حاصل کلام این که نباید عملکرد آقازاده ها را صرفا در بعد اقتصادی دنبال کرد بلکه آثارسوء فرهنگی و سیاسی که سلب اعتماد عمومی یکی از نتایج گریز ناپذیر آن است نیز به نوعی سر در آبشخور نفوذ آقازاده ها در تمامی امور کشور دارد و اکنون که گفته می شود برای مبارزه با فساد باید بسترهای فساد زا را از بین برد لزوم نگاه جدی و بازدارنده به پدیده ی آقازاده گی بیش از هر زمان دیگری ضرورت پیدا می کند .
طبیعتا یکی از راه های اصولی برای مبارزه با نفوذ آقازاده ها معیار قرار دادن قانون در واگذاری مناصب ، پست های کلیدی و امتیازات اقتصادی است . نباید فراموش کرد که هر نظامی خصوصا در شرایط بحرانی نیازمند حمایت مردمی است و باز هم نباید از نظر دور داشت که مردم ازعملکرد آقا زاده ها نه تنها رضایت ندارند بلکه بسیار خشمگین هستند و با نفرتی عمیق از آنها سخن می گویند . برای فرو نشاندن این خشم لازم است افراد فاقد صلاحیت و تقوا و دانش با هر نسبت و پیوندی سر جای خود بنشینند و همه باور کنند که برای تحصیل ، گرفتن پست و مقام و همچنین کسب مال حلال باید به توانایی های خود تکیه کنند نه موقعیت و جایگاه پدران خود که صد البته نگاه مردم به آنها نیز تغییر کرده و از اعتبار آنها به میزان قابل توجهی کاسته شده و همین امر هزینه ی اداره ی کشور را بالا برده است .