سرمقاله محمد عسلی ۲۹ مهر ۱۳۹۹
راست یا دروغ کدام را باور می کنیم؟

دروغ هرچه بزرگ تر باشد باورش ساده تر است. سیاستمداران دو روش را تجربه کرده اند یکم دروغ را در قالب راست به خورد عوام الناس می دهند. دوم راست را در قالب دروغ کتمان می کنند.
ترامپ در اولین دیدارش با کیم جون اون رئیس جمهور کره شمالی گفت عاشق اوست و او هم مرا دوست دارد. در آن ملاقات تاریخی یک دروغ بزرگ رسانه ای شد و یک حقیت و راست پنهان ماند.
ترامپ بارها عنوان کرده دولتمردان ایرانی درخصوص برجام می خواهند با وی مذاکره کنند زیرا مذاکره با ایرانیان را یک موفقیت در سیاست خارجی خود می داند و برای رأی بیشتر به آن نیاز دارد. اما در طول دو سال و اندی این اتفاق نیفتاد. اینک می گوید اگر برنده شود در همان هفته های نخستین ایرانی ها به سراغ وی خواهند رفت و با او مذاکره می کنند. نتیجه آنکه از دروغ عقب نشینی نمی کند تا با فرصت دیگری افکار عمومی را به خود مشغول دارد.
برخی از مسئولین ما هم از این ترفندها بارها استفاده کرده تا خواسته های مردم را انجام شده عنوان کند.
در چنین شرایطی دروغ در اذهان عمومی برای مدتی راست جلوه می کند اما وقتی هر آنچه عنوان شده تحقق نمی یابد و عکس آن ظاهر می شود اعتماد عمومی خدشه دار شده و حرف های راست هم پذیرفته نمی شوند.
مردم هم عادت کرده اند دروغ های بزرگ را باور کنند و راست را با تردید بپذیرند زیرا متأسفانه به لحاظ روانی شایعات زودتر به شیاع می رسند و همه گیر می شوند تا واقعیت ها.
به عنوان مثال: مسافری از راننده تاکسی می شنود که فلان کارخانه آتش گرفته و چندین کارگر جان باخته اند.
این خبر به سرعت انتقال داده می شود زیرا افکار عمومی خبرهای بد را بیشتر دنبال می کند تا خبری که عنوان شود فلان کارخانه افتتاح شده و میزان تولیدات آن چند هزار تن در ماه است گویی آن مهم است و این مهم نیست.
این واقعیت ، خبر از بی اعتمادی، یأس و ناباوری می دهد که متأسفانه بجا یا بی جا جوامع سیاست زده مبتلا به آنند.
خبرگزاری های ما از قول مسئولین اعلام می کنند که: «از فردا «امروز» تحریم های تسلیحاتی برداشته می شود و ما می توانیم به هر میزان اسلحه بخریم یا بفروشیم…»
شبکه های BBC، VOA و سایر شبکه های خبری که الی ماشاءالله مخاطب هم در سراسر جهان به زبان های مختلف دارند با تفسیرها و تحلیل ها و نقل قول های کارشناسانشان عنوان می کنند که چون آمریکا تحریم کرده ایران نمی تواند چنین کاری کند زیرا هر کشوری که با ایران معامله تسلیحاتی کند چه در خرید و چه در فروش با تحریم آمریکا مواجه می شود.
مخاطبان این دو خبر متناقض برایشان این سئوال پیش می آید که راستی کدام یک درست می گویند و شرایط را به نفع خود تفسیر می کنند.
آنان که اهل اندیشه سیاسی و واقع نگرند به این نتیجه می رسند که بله شورای امنیت براساس توافق برجامی پذیرفته که ایران در این تاریخ از تحریم های تسلیحاتی معاف می شود. یک طرف قضیه درست است. اما طرف دوم که نتیجه است باید منتظر زمان بود که دولت اعلام کند که بله توانستیم بفروشیم و بخریم و ارائه آمار کند هرچند مردم از خرید و فروش اسلحه معمولاً خبری نمی شنوند و تا مدتها محرمانه یا سری می ماند.
نتیجه بحث اینکه هر سیاستمداری با دروغ یا راست یا دروغ شبیه به راست سنگ خود را به سینه می زند و از حرف هایش عقب نشینی نمی کند.
مردم می گویند کسی که مروج دین است و دین به راستی و صداقت سفارش کرده نباید دروغ بگوید و درست هم می گویند. اما کشورداری و سیاستمداری گاه ایجاب می کند که ترفندی، حیله ای دروغی به مصلحت اعلام گردد که تاکنون چنین بوده است.
سئوال این است که آیا ضرورت دارد که حتماً یک روحانی در کرسی سمت هایی بنشیند که مجبور باشد به دروغ متوسل شود؟
برداشتی که مردم از دین دارند و مروجان دینی را محترم می شمارند و به گفته ها و نوشته های آنان اکتفا می کنند به این دلیل است که اخلاقمداری آنان با الهام از دین باوری ملاک قضاوت است و با دروغ سازگار نیست.
ترامپ، پوتین، مکرون، بایدن و امثالهم اگر در راستای منافع ملی به بیگانگان دروغ بگویند، مسخره کنند یا حرف لغو بزنند و یا حتی تظاهر به دینداری کنند مردم و جوامعشان چندان عکس العملی نشان نمی دهند که نتیجه آن بیزاری از دین و اخلاقمداری باشد اما در کشوری مانند ایران که فرم حکومتی آن جمهوری و محتوای آن اسلامی است دروغ از مسئولین مملکتی در مسائل داخلی پذیرفتنی و پسندیده نیست و قطعاً به باورمندی مردم لطمه می زند. مجلس، قوه قضائیه و قوه مجریه که مثلث محافظ امنیت هستند می باید به گونه ای عمل کنند که فرق بین واقعیت و حقیقت مشخص شود و مردم با شفافیت خبرها را دنبال کنند.
بعضی از مسئولان وعده های دروغ می دهند. مثلاً وعده ای می دهند که عملی نیست، وعده های غیرعملی دروغ است خواه از سر عمد باشد یا جهل.
نقل کرده اند وقتی سرودی که برای شهادت استاد شهید مطهری ساخته شد و از سیمای جمهوری اسلامی پخش گردید مرحوم آیت الله مشکینی از قم به امام راحل زنگ می زنند که شما این سرود را گوش می کنید؟ و به لحاظ شرعی اشکال ندارد؟ امام می فرمایند: شما گوش نکنید.
این سخن یک مرجع عالیقدر دارای ایهامی است که خواص می دانند نظر امام چه بوده تأیید یا رد؟ واقع قضیه این است که امام نظرشان پیرامون موسیقی این بوده که اگر تأثیر منفی روی احساس و باور شما می گذارد گوش نکنید. «نقل به مضمون»
از دیدگاه اسلام و براساس سنت به کارگیری حیله، ترفند و دروغ در جنگ با دشمنان پذیرفتنی است با الهام از این ایه قرآنی «و مکروا و مکرالله والله خیر الماکرین» سوره آل عمران آیه ۵۴ [یهود و دشمنان مسیح، برای نبودن او و آئینش نقشه کشیدند، و خداوند (بر حفظ او و آئینش چاره جویی کرد و خدا بهترین چاره جویان است…]
مکر که در اینجا به معنای چاره جویی به کار رفته در محاورات عمومی به معنای حیله است که می تواند در مقابل دشمنان به کار برده شود اما در برابر ملت و برای مردم مسلمان جایز نیست. زیرا نقض غرض است و موجب بی اعتمادی بین ملت و دولت می شود.
کافی است سری بزنیم به فضاهای مجازی که چگونه فضاسازها با طرح مسائل این چنینی باور مردم به دین و اخلاق را می دزدند و متأسفانه بعضی مسئولان ما بهانه به دست آنها می دهند. دروغ هایی که محققین می گویند از اخبار جعلی اسرائیلی است اما بعضا از زبان بعضی از منبری ها و مداحان شنیده می شود و آنها بر آن صحه می گذارند.
حتما تنبیه و تنبه یک منبری یا مداح فرض است اگر دروغ بگوید.
وقتی مرحوم حجازی ناطق زبردست و نماینده مجلس در حضور امام تعاریفی از ایشان کرد که مقبول و درست نبود امام گفتند: «این حرف ها را نزنید که من هم باور می کنم».
این برخورد منطقی و عالمانه و با صداقت باعث شد تا دیگر کسی جرأت نکند گزافه گویی نماید.
امام حسین(ع) می توانست در مقابل لشکریان به خون تشنه اش متوسل به دروغ شود و به قول بعضی از علما تقیه کند. اما علیرغم این که می دانست خود و فرزندان و یارانش شهید می شوند و جان سالم از این مهلکه به در نمی برند راست و با استقامت ایستاد و بیان حقیقت کرد و پای باورش هم ایستاد تا شد امام حسین(ع) که از پس ۱۴۰۰ سال جهانی در گذشته و حال به وی افتخار و اقتدا کند.
گاه باید به این شعر حافظ بیشتر اندیشید که:
«گر مسلمانی از این است که حافظ دارد
وای اگر از پس امروز بود فردایی…»
مسلمانی به عمل مسلمانی است نه به شعار و تظاهر به دینداری هرچند اسلام در عرف ، امر به ظاهر می کند و تشخیص باطن افراد را سخت می داند لیکن می توان به اعمال مسلمانان توجه کرد و حکم به مسلمانی داد. گاه باید هر مسلمانی در مسلمانی خود تردید کند و از شک به یقین برسد آن وقت کسی دروغ نمی گوید و جامعه به سلامت می رسد.
والسلام