سرمقاله سردبیر اسماعیل عسلی ۱۹ فروردین ۱۴۰۰
آبشخوری مشترک

آرمانی ترین فضا و حال و هوا برای اصحاب رسانه ظرف دهه ی های اخیر بازه ی زمانی چند ماه مانده به انتخابات ریاست جمهوری و مجلس است زیرا طبیعت چنین رویدادهایی اقتضاء می کند که تسامح و تساهلی که در پیچ و خم ملاحظات دست و پا گیر اجرایی و تقنینی و نظارتی ظرف چهار سال به محاق رفته و دست و پای اهل نظر را بسته ، زمینه ای برای رشد پیدا کند و از قضای روزگار چراغ این چالش را نامزدهای ریاست جمهوری با پرتاب تیرهای زهرآگین به سوی یکدیگر روشن می کنند و همه چیز با ایرادهای ریز و درشت از عملکرد دولت و نمایندگان آغاز می شود به طوری که می توان مدعی شد کیسه ی خشک و زمخت منتقدین به تن همه ی روسای جمهور و نمایندگان مجلس خورده و این شتر کف بر لب آورده پشت خانه ی همه ی آنها لنگر انداخته و جاخوش کرده است . به هر حال ظاهرا کسی قرار است برود و عده ای سودای جانشینی او را در سر دارند و به دلیل نیاز به آرای مردمی باید خودی نشان دهند و جوهری بنمایند . هر چند هنوز هم بر بسیاری از اهل تحلیل روشن نیست که هدف اصلی بعضی ها از قرار گرفتن در پست ریاست امور اجرایی کشور و یا نمایندگی چیست ؟! گاهی به نظر می رسد کسانی بدشان نمی آید که چند برگی از کتاب تاریخ این کشور را با هر گونه عملکردی اشغال کنند و به نماد رفتاری خاص تبدیل شوند . تاکنون برخی از روسای جمهور در آخرین ماه های حضور خود در این پست حساس اظهار بی اختیاری فرموده اند و از وجود قدرت در سایه سخن رانده اند و برعکس عده ای بر این باور بوده اند که فلان و بهمان در دوره ی ریاست جمهوری حسابی تاخت و تاز کرده و حتی پاسخگوی عملکرد شائبه برانگیز خود پس از ترک این مسئولیت نیز نبوده اند . بگذریم چرا که داوری پیرامون این گفت و شنودها به سادگی شنیدن آن نیست و بخشی از این وظیفه ی خطیر را باید بر دوش تاریخ گذاشت و شکیبایی به خرج داد تا زمان بگذرد چرا که غربال به دست ها هنوز آفتابی نشده اند تا ریز و درشت عملکردها را به بوته ی نقد کشند . به قول معروف اگر چه داوری تاریخ دیر و زود دارد اما سوخت و سوز ندارد . آنچه نوک قلم منتقدین به اصحاب قدرت را تیز می کند بزرگنمایی ها و گزافه گویی هاست وگرنه اگر همه چیز بر مدار خود باشد نیازی به پروپاگاندای خبری نیست .همه ی دولت ها از جهاتی مظلوم واقع شده اند و از جهاتی نیز عملکرد خوبی نداشته اند . وظیفه ی رسانه ها سفیدنمایی و سیاه نمایی نیست اما باید پذیرفت که نگاه خاکستری نیز با توجه به دسترسی محدود اهالی رسانه به آبشخور برخی تصمیمات و اقدام ها در بی رمقی تحلیل ها بی تاثیر نیست ! بی گمان اگر سیاست مداران در طول مدت فعالیت خود از زبان استفاده نمی کردند و یا کمتر استفاده می کردند و به اندیشه و عمل اکتفا می نمودند ، دستاویز چندانی در اختیار منتقدین و رقبا قرار نمی گرفت . هر چه هست سر در آبشخور همین زبان گردانی ها ی بیهوده دارد . به همین دلیل هم مردم و انتخابگران و هم مسئولین تاکنون تاوان سنگینی بابت ادعاهای واهی پرداخته اند . زمان انتخابات زمان سرمستی و بعضا هذیان گویی و کوبیدن بر طبل توانایی هاست . اگردر این دوره نامزدی پیدا شود و مدعی شود که در امور مهم ابتدا با مردم مشورت خواهد کرد و پس از رجوع به آرای عمومی به تصمیمات بزرگ روی خواهد آورد بی تردید عده ای از او خواهند خواست تا نمونه ای از این شیوه ی به کار گرفته شده را در زمان مسئولیت های دیگرش ارائه دهد؛ چرا که هیچ شخصیتی قادر به قرار دادن عنوان رجل برای خود نیست مگر این که پیش از ریاست جمهوری توانایی خود را در عرصه های دیگر نشان داده باشد . هر چند چنین شیوه ای در آزادترین کشورهای دنیا هم رایج نیست . زیرا روسای جمهور قاعدتا باید برآمده از رقابت های حزبی باشند و از این جهت که احزاب مسئولیت پذیری بالایی دارند و این گونه نیست که پس از برگزاری انتخابات به حاشیه رانده شوند ، بخشی از نظارت بر عملکرد نمایندگان و روسای جمهور بر عهده ی احزاب و نشریات وابسته به گروه های سیاسی است به هر حال شکل گیری احزاب حاصل به هم پیوستگی و همگرایی تشکل های مردمی است . در واقع احزاب حول محور ذوق و سلیقه ی مردم که در تشکل های آزاد تبلور پیدا می کند شکل می گیرند . احزاب مانند فروشگاهی بزرگ و معتبر به خریداران فاکتور و برگ و سند گارانتی می دهند و رئیس جمهور را در گرماگرم اداره ی امور کشور در محافل و گردهمایی های حزبی به چالش می کشند . البته ما انتظار نداریم با وضعیت نابسامانی که گروه های سیاسی فعال و شناخته شده دارند نهال مردم سالاری نوپا و کاملا متمایز ما چنین بود و نمودی داشته باشد اما اگر آرزومند بهبود فزاینده ی شرایط کشور در بحث خبر رسانی و تحلیل رویدادها باشیم ، انتظاری طبیعی و منصفانه است .
نقد دولت ها همواره حالتی بینابینی دارد زیرا اگر عملکرد یک دولت به طور کلی زیر سئوال برود ، مجلس به عنوان بالاترین نهاد تقنینی و نظارتی و سایر مولفه های تاثیرگذار در عملکرد دولت نیز زیر سئوال خواهند رفت . ضمن این که با مردود دانستن عملکرد یک دولت ، دولت بعدی ناگزیر باید از صفر شروع کند و هر انتخاباتی حکم یک دگرگونی زیربنایی را خواهد داشت که صد البته چنین نیست . البته نامزدهای ریاست جمهوری سیاه نمایی را بر تحلیل های واقع بینانه ترجیح می دهند و حساب نمی کنند که خودشان هم روزی باید چنین سیاه نمایی هایی را تحمل کنند . آنچه مسلم است تاکنون هیچ دولتی بدون عیب و ایراد نبوده است !
اصولا یکی از فواید غیرقابل انکار انتخابات این است که رسانه ها فرصتی نسبی برای میدان داری و اظهار وجود پیدا می کنند و صاحب نظران و کارشناسان بی آن که احساس بدی داشته باشند و به پیامدهای بعد از اظهار نظر بیاندیشند به نقد کارشناسانه امور می پردازند . پر واضح است مردم به همان میزان که با مواجه شدن در برابر گزینه های متعدد دست بازتری برای انتخاب داشته باشند حاضر به پذیرش مسئولیت عملکرد رئیس جمهور نیز خواهند بود ، در غیر این صورت کسانی باید پاسخگوی عملکرد رئیس جمهور باشند که از دامنه ی اختیارات مردم در بحث گزینش اشخاص مورد نظرشان کاسته اند ! اگر دولت از دل پارلمان و مجلس بیرون می آمد احساس مسئولیت مجلس در برابر عملکرد دولت به سرعت چرخش امور منجر می شد و نظارت مردمی با معیاری مشترک دنبال می گردید و مجلس و دولت در منازعات انتخاباتی برای ارتقاء جایگاه خود کمتر یکدیگر را تخریب می کردند اما درعین حال به دلیل این که وضعیت کنونی سر در آبشخور قانون اساسی دارد عملکرد رو به رشد دولت ها به منزله ی تایید نگاه راهبردی لحاظ شده در قانون اساسی است . به هر حال دولت و مجلس در قانون اساسی آبشخوری مشترک دارند و تاثیر متقابل آنهاست که فرصت هایی برای کنشگران سیاسی ایجاد می کند !