سرمقاله سردبیر اسماعیل عسلی
اداره ی جهان با منطقی متفاوت

از جمله دستاوردهای تکنولوژی ، سرعت ، دقت ، شفافیت و کاهش نیروست . یک تراکتور به تنهایی کار ده ها گاو آهن که هر کدام توسط یک نفر هدایت می شود را انجام می دهد و یک رایانه کار صدها کارمند و حسابرس و ناظر مالی را و این روند هر روز سرعت بیشتری می گیرد. فضای مجازی صاحبان اندیشه را از پرداخت هزینه ی چاپ کتاب بی نیاز کرده و امروزه اگر کسی به دنبال ترویج اندیشه های مذهبی ، سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی اش باشد ناگزیر به اخذ مجوز انتشار کتاب ، روزنامه و مجله نیست ؛ چرا که اگر یادداشتی گیرا ، منطقی و پر مخاطب داشته باشد زحمت انتشار آن بر دوش گروه هایی خواهد بود که در فضای مجازی شکل گرفته اند و با یکدیگر ارتباط دارند . تا پیش از رواج فضای مجازی قدرت های سیاسی از امکان نظارت بر محتوای آنچه منتشر می شد برخوردار بودند اما هم اینک هر فرد از چنین امکان بالقوه ای برخوردار است که صاحب یک رسانه ی صوتی تصویری یا مکتوب باشد بدون این که بخواهد هزینه ای بابت چاپ ، تهیه و توزیع تولیدات محتوایی خود بپردازد .
تلفن همراه در جوامعی که امکان تبادل اندیشه پیش از روایی چنین ابزاری رواج داشته ایجاد بحران نکرده است و تنها به سرعت برقراری ارتباط افزوده و تا حدودی روی سبک زندگی تاثیرگذار بوده است اما در جوامع سنتی و بسته که قدرت در اختیار نگاه های تمامیت طلب بوده شاهد ایجاد چالش ها و بحران های اجتماعی هستیم . به همین دلیل تکانه های فرهنگی در کشورهای توسعه نیافته و در حال توسعه بیشتر است . اینجاست که ناگزیریم بر نقش ابزار در تحولات اجتماعی و فرهنگی صحه بگذاریم .در جوامعی نظیر ایران که به دنبال رواج ابزارهای نوین ارتباطی شاهد بحران های فرهنگی بوده اند ، هزینه ی برانگیختن مردم و همگام ساختن آنها در مسیری مشخص و برنامه ریزی شده بالا رفته است زیرا ساز و کارهای سنتی القای وجود هم سرنوشتی در میان طبقات گوناگون اجتماعی تا حدود زیادی کارآیی قبلی خود را از دست داده و به موازات فراوانی کانون های تولید اندیشه ، سمت دهی به افکار عمومی مکانیزم پیچیده تری پیدا کرده است . تا آنجا که در جریان انتخابات می بینیم که نامزدها برای معرفی خود به مردم صرفا به صدا و سیما و رسانه های مکتوب بسنده نمی کنند و از رخ نمایی بحران مخاطب آگاه شده اند . تا دیروز صاحبان تریبون های رسمی عنان افکار عمومی را در اختیار داشتند و جریانی به صورت متکلم وحده و یکسویه در میدان ایده پردازی جولان می دادند و بدون رقیب ادعای پهلوانی داشتند اما اینک فضای مجازی برای هر سخن و ادعایی پاسخی در آستین دارد . وقتی فلان مسئول مردم را به قناعت و نان خالی خوردن دعوت می کند به فاصله ی چند ساعت تصویر و فیلم خود و فرزندانش در حال حیف و میل اموال عمومی و گشت و گذار در بلاد فرنگ بازتاب پیدا می کند و از اثر القائات هدفمندش می کاهد و افکار عمومی را بر علیه او می شوراند .
همه ی کسانی که از رواج ابزارهای نوین ارتباطی خشمگین هستند ، دغدغه ای مشترک ندارند و بسیاری از آنها به دلیل این که مخاطبان سنتی خود را از دست داده اند در نگرانی به سر می برند . امروزه دیگر طرح ادعاهای واهی تاریخی بی پاسخ نمی ماند گویی که اغلب انسان ها در کنفرانسی حضور دارند که میکروفونی را در اختیار آنها قرار داده است . پرواضح است که در این بازار مکاره ، امکان سوء استفاده و نشر اخبار غیر واقعی نیز وجود دارد اما این واقعیت تلخ از ارزش هایی که فضای مجازی ایجاد کرده نمی کاهد .
به موازات افزایش روز افزون مشتریان فضای مجازی ، از انقلابی واقعی و غیر قابل تردید رونمایی شده که پس از روایی ابزارهای نوین ارتباطی به وقوع پیوسته و امواجی ایجاد کرده که در نگاه اول تخریب کننده به نظر می رسد اما با نگاهی ژرف به پیامدهای زمانی این دگرگونی ، قادر به ترسیم دورنمایی امیدوار کننده از همگرایی جهانی انسان ها هستیم . در حال حاضر این روند به دلیل رودررویی نسل ها با یکدیگر آهنگ کندی دارد اما به تدریج شاهد نزدیک شدن و همسانی سبک زندگی در سراسر جهان به دلیل استفاده ی یکپارچه آنها از ابزاری واحد خواهیم بود . اولین دستاورد این همسانی ، ظهور و بروز دغدغه های مشترک است . در آینده ای نه چندان دور دغدغه ی آب ، هوا ، محیط زیست و در یک کلام دغدغه ی حراست از کره ی زمین به تمامی اذهان رسوخ خواهد کرد و شاهد تغییر بهانه ها برای جنگ خواهیم بود . در آینده ای نه چندان دور بازار گرم اتهامات سخیف پیروان مذاهب گوناگون علیه یکدیگر از رونق خواهد افتاد چرا که هر اتهامی با پاسخی مواجه می شود که هزینه ی طرح آن را بالا می برد . از این پس انسان ها برای گفت و گو نیازمند حضور در مکان و زمانی خاص نخواهند بود و حتی لزوم سخن گفتن با زبانی مشترک نیز مانند گذشته مانعی جدی برای مفاهمه به حساب نمی آید چرا که بهره گیری از قدرت تصویر و ترجمه رایانه ای و همزمان به یاری همگان خواهد آمد . همچنین نیاز به تولید علم و انشتار آن ، بر اهمیت کانون های تولید علم و اندیشه خواهد افزود و تکیه بر مشترکات ادیان و مذاهب به نیرویی پیش برنده تبدیل خواهد شد و صد البته به موازات آن بسیاری از دکان ها تخته می شود . درست مانند همان کاری که تراکتور با گاو آهن کرد . ما چه بخواهیم و چه نخواهیم به دنیای جدیدی وارد می شویم . جهانی که با منطقی متفاوت اداره ی می شود .