سرمقاله سردبیر اسماعیل عسلی ۱۴ تیر ۱۴۰۰
چرا مرغ همسایه غاز است؟

یکی از نشانه های وجود شفافیت در تبادل اطلاعات ، احساس راحتی اصحاب رسانه برای تنویر افکار عمومی است که مهمترین شاخص برای تعیین عیار مردم سالاری است . در نظام های مردم سالار این حق برای مردم در نظر گرفته شده که از طریق رسانه های شنیداری و مکتوب در جریان روند امور قرار گیرند . به رسمیت شناختن چنین حقی هرگز به نادیده انگاشته شدن خدمات مسئولین منجر نمی گردد چرا که دولت ها و مولفه های تاثیر گذار در اداره ی کشور به اندازه ی کافی به رسانه های گوناگون برای توجیه و تبیین خدماتی که به مردم ارائه می دهند دسترسی دارند و به راحتی می توانند شبهه های احتمالی ایجاد شده در جریان اطلاع رسانی رسانه های آزاد و مستقل را با پاسخگویی برطرف نمایند . معمولا حجم اخبار و گزارش هایی که پیرامون عملکرد مسئولین در رسانه ها بازتاب می یابد به مراتب بیشتر از تحلیل ها ، یادداشت ها و سرمقاله هایی است که به نقد اختصاص پیدا می کند . برخلاف آنچه معمولا مسئولین نسبت به برخی مطالب مندرج در روزنامه ها گلایه می کنند ، اصحاب رسانه و بویژه خبرنگاران و گزارشگران به عنوان زبان و قلم مسئولین ضمن پردازش و حک و اصلاح سخنان خارج از چارچوب مسئولین ، ترجمان خوبی برای بیان دیدگاه های مسئولین هستند که در مواردی حتی از قدرت اقناع کنندگی بالایی هم برخوردار نیستند و اگر به حال خود رهایشان کنی چالش آفرینی می کنند به طوری که اگر یک خبرنگار بخواهد عینا بازتاب دهنده ی کلمه به کلمه سخنان برخی از مسئولین باشد آنچه از آب در می آید نه جذاب خواهد بود و نه قابلیت جریان سازی دارد . خبرنگاران در بسیاری از مواقع نقش بایگانی سیار مسئولین را ایفا می کنند و در جریان مصاحبه مواردی را به آنان گوشزد می نمایند تا بر اساس اطلاعات موثقی که در اختیارشان قرار می گیرد به ایراد سخن بپردازند . آرزوی هر مسئولی نه تنها در ایران بلکه در هر کجای جهان این است که اصحاب رسانه مطابق میل آنها بنویسند و برداشتی منطبق با زاویه نگاه آنها به موضوعات گوناگون داشته باشند اما چنین چیزی شدنی نیست و مردم خصوصا روزنامه خوان های حرفه ای ، سره را از ناسره تشخیص می دهند و به راحتی متوجه می شوند که کدام نشریه با میرزا بنویسی و توجیه وضع موجود به مردم نشانی غلط می دهد . مسئولی که شفافیت گریز است تاوان چنین رویکردی را در زمانی که از دایره ی قدرت خارج می شود پس می دهد و بالاخره روزی خواهد رسید که رسانه ها برای دفاع از خود ناگزیر به بیان واقعیت ها باشند  . طبیعی است وقتی گفتنی های فراوانی پشت سد سانسور ناگفته می ماند در شرایط برزخی و در بازه ی زمانی انتقال قدرت و به میدان آمدن افراد تازه نفس ، چنین سدی شکسته می شود و سیلی به راه می افتد که همه را با خود می برد !
مشکلی که برخی مسئولین به دلیل اعمال فشار بر مطبوعات پیدا می کنند این است که فرصت همراه کردن مردم با خود را از دست می دهند زیرا اهل قلم گاهی با سکوت و گاه با شیوه هایی بسیار ظریف به مردم تفهیم می کنند که به خاطر تنگناهای پیدا و پنهان قادر به بیان واقعیت ها نیستند و همین مسئله موجب ایجاد فاصله بین مردم و مسئولین می شود
فضای مجازی در بسیاری از نقاط جهان چندین برابرایران مخاطب و کاربر دارد ولی علت این که چنین فضایی در ایران تا این اندازه سیاسی شده این است که مردم نمی توانند در فضای حقیقی و از طریق رسانه های مکتوب و دیداری و شنیداری به بیان دیدگاه های خود بپردازند به همین دلیل به فضای مجازی به عنوان یک فرصت برای عقده گشایی نگریسته می شود ؛ فضایی که تابع هیچ قانونی نیست و گاهی راست و دروغ را به هم می آمیزد . سرعت و قدرت ایجاد شبهه در فضای مجازی به مراتب بیشتر از مطبوعات است چون مطبوعات به هر حال باید تابع قانون باشند و بتوانند ادعای خود را ثابت کنند !
در حال حاضر وضعیت به گونه ای است که فضای مجازی نه تنها روی افکار عمومی و مشارکت تاثیر تعیین کننده دارد بلکه از جهاتی بازار را هم تحریک و کنترل می کند به طوری که پیشنهاد قیمت برای یک خودرو و یا کالای دست دوم در فضای مجازی منجر به ایجاد حباب و بحران می شود . درحالی که کشورهایی که شفافیت و گردش آزاد اطلاعات در آنها امری نهادینه شده است با چنین مشکلی مواجه نیستند
همان گونه که در بازار شاهد قاچاق کالا هستیم در فضای مجازی نیز با قاچاق خبر مواجه می شویم . کالای قاچاق از گمرک عبور نمی کند و خبر قاچاقی هم دیدبانی نمی شود و هیچ کس پاسخگوی صحت و سقم آن نیست ! در مقام مقایسه می توان گفت گاهی در فضای مجازی خبری منتشر می شود که حتی رسانه های معاند هم جرات بیان آن را ندارند زیرا به هر حال آنها برای جلب اعتماد مردم سعی می کنند در برابر هر چند حرف درستی که می زنند دروغی هم بگویند تا مردم باور کنند اما فضای مجازی چنین حد و مرزی برای خود قائل نیست . دلیل همه ی این بی سرو سامانی ها ، بلاتکلیفی رسانه ها برای اطلاع رسانی شفاف است . جالب اینجاست که ظرف چند سال گذشته مسئولین بیشتر وقت خود را صرف پاسخگویی به شبهات ایجاد شده در فضای مجازی و رسانه های غیرخودی کرده اند تا این که بخواهند پاسخگوی پرسش های مطرح شده در رسانه های داخلی باشند . ظاهرا نه تنها مردم وزن زیادی برای رسانه های داخلی به دلیل کوتاهی دست آنها از اطلاعات درست قائل نیستند بلکه خود مسئولین هم متوجه شده اند از دیگ بزرگی که با یک شمع گرم می شود بخاری برنمی خیزد . کافی است قدرت و توان موج آفرینی ده ها شبکه ی داخلی را با میزان تاثیرگذاری یکی از شبکه های فارسی زبان بیرونی مقایسه کنیم تا دریابیم چرا مرغ همسایه غاز است ؟ دولت آینده که به دنبال متمایز ساختن خود با رویکرد مردمی بودن است می تواند از پتانسیل های موجود و نیروهای انسانی آگاه در بدنه ی کارشناسی مطبوعات در راستای شفاف سازی فعالیت ها و خدمات خود بهره گرفته و میدان تاخت و تاز را از رسانه هایی که آنها را غیر خودی می داند بگیرد و زمینه ای برای خودکفایی رسانه های مستقل داخلی در راستای تنویر افکارعمومی فراهم سازد .