سرمقاله “محمد عسلی” ۲۲ دی ۱۴۰۰
چگونه قانونمداری را نهادینه کنیم؟

قانون، مقررات موضوعه ای است که توسط نمایندگان مجلس تصویب و به اطلاع عموم از طریق درج در روزنامه رسمی کشور می رسد و نیز طی مراحلی رسانه ای می گردد. قانونمداری در واقع فرهنگی است که در رفتار مردمان به صورت عادت در می آید و معمولاً آحاد جامعه موظف به تبعیت از آن هستند، تخلف از قانون جرم است.
قانون برای ایجاد نظم و امنیت و نیز به منظور اجرائی شدن نیازهای مردم تصویب می شود و یا برای اجرای مصوبات به ضرورت و نیاز هر جامعه اجرائی می شود. معمولاً قانونمداری می باید در مدارس از همان دوران کودکی آموزش داده شود و در عمل مفید افتد. در کتاب های درسی دوران ابتدایی آموزش ها به صورت عملی به کودکان تفهیم می شود. مثلاً علائم راهنمایی و رانندگی را با شکل آموزش می دهند و پلیس و وظایف او را به بچه ها گوشزد می کنند و نحوه عبور از خیابان را به آنها یاد می دهند.
وقتی به کودکان می گویند باید از خط عابر پیاده وقتی چراغ سبز است عبور کنند باید خط عابری باشد تا کودکان آن را ببینند. متأسفانه در بعضی چهارراه های شهر خطوط عابر و خطوط راهنمایی دیگر به کلی پاک شده و یا خط کشی های خیابانی فراموش شده است.
اگر بخواهیم رانندگان به وظایف قانونی خود عمل کنند و به علائم راهنمایی توجه نمایند باید خطوط راهنمایی را همیشه به صورت شفاف در خیابان ها و به ویژه در چهارراه ها داشته باشیم تا اگر بی مبالاتی مشاهده شد و یا بدون توجه به علائم راهنمایی راننده ای تخلف کرد پلیس بتواند علت تخلف را به درستی تشخیص دهد. بی شک مردم و تمام رانندگانی که گواهی نامه رانندگی دریافت کرده اند این مطالب را می دانند و خطوط را می شناسند و از قوانین راهنمایی و رانندگی اطلاع دارند. اما مقدمتا این موارد را ذکر کردم تا بدانیم که برای اجرای قانون و نهادینه کردن آن در ذهن و عادت مردم می باید ابزار و امکانات شناسایی آن را فراهم نماییم.
حقوقدانان بر این باورند که: «جهل به قانون رفع تکلیف نمی کند» معنای آن این است که فردی نمی تواند در مقابل قاضی بگوید: نمی دانستم این عمل جرم بوده است زیرا فرض بر این است که وقتی قانونی به تصویب می رسد و به اطلاع عموم از طریق رسانه ها می رسد همه می دانند اما در واقع چنین نیست. زیرا همه از طریق رسانه ها اطلاع پیدا نمی کنند و یا روزنامه نمی خوانند.
اگر به نحوی مکررا اطلاع رسانی شود که مردم به محتوای مصوبات قانونی توجه کنند شاید بهتر و بیشتر مردم از قانون مطلع شوند.
در آموزه های دینی، خانواده های مسلمان خود را ملزم می دانند صواب و عقاب و گناه یا کارهای خوب را به فرزندانشان بیاموزند، و در مدارس هم درسی به نام تعلیمات دینی به دانش آموزان آموزش داده می شود اما ضمانت اجرایی ندارد.
آنچه ضمانت اجرایی دارد رعایت همگان به اجرای قوانین است که معمولا هر آنچه به صورت روزمره در تعاملات اجتماعی و رفت وآمدها و مشارکت ها مورد نیاز است بر مبنای رعایت عرف، سنت و بعضی قوانین شهروندی است.
زمانی کشور و جامعه گرفتار انارشیستم و یا هرج و مرج طلبی است که قانون رعایت نشود و قانونمداری به اصطلاح جا نیفتاده باشد.
اگر دیدید در پیاده روها دوچرخه سوارها و یا رانندگان موتورسیکلت ها حرکت می کنند و یا اتومبیل ها را پارک کرده اند و یا دیدید بعضی ها در طول و عرض خیابان ها راه می روند و یا دیدید که به حسب عادت در چهارراه ها و خیابانها حق تقدم رعایت نمی شود بدانید که به جای قانونمداری، قانون گریزی غالب است. فلسفه وجودی و ضرورت حضور پلیس و نیروی انتظامی برای پیشگیری و یا برخورد با متخلفین است. به هر میزان که قانون گریزی و یا قانون ستیزی رواج دارد به تعداد و مساحت دادگاه ها، زندان ها، پرونده ها و شاکی ها و متشاکی ها افزوده می گردد و دولت مجبور می شود بودجه ها را به سمت و سوی مراجع قضایی و مراکز انتظامی سوق دهد تا بتواند نظم و امنیت برقرار کند.
اگر شهرداری ها و ادارات حقوق شهروندی را رعایت کنند و شهروندان نیز حقوق شهرداری ها را بشناسند و به آنها پای بند باشند بسیاری از تخلفات و جرائم جاری اتفاق نمی افتد و سرمایه های مادی و انسانی ضایع نمی گردند،عوارض و مالیات نیز بموقع پرداخت می شود. در بعضی کشورهای قانونمدار به ندرت پلیس و یا نیروی انتظامی در خیابان ها و مراکز شهری دیده می شوند زیرا مردم آن کشور در واقع خود به جای پلیس و نیروی انتظامی مواظب رفتار خودشان هستند و حقوق یکدیگر را رعایت می کنند.
متأسفانه امر به معروف و نهی از منکر مسلمان ها را آنها عملا به انجام می رسانند هرچند نام آن را امر به معروف و نهی از منکر نمی گذارند.
توسعه و پیشرفت صرفا به منزله رشد صنایع و یا تعداد دانشگاه ها و دانشجویان نیست. آنچه جامعه ای را امنیت می بخشد رعایت حقوق همنوع است. رعایت حقوق شهروندی است. اعتقاد به امنیت و نظم است. فرهنگ خوش رفتاری نهادینه شده است.
اگر در تابلوهای تبلیغاتی سر چهارراه ها بنویسیم: «با هم مهربان باشیم» و یا مردم را تشویق کنیم به نظم و حفظ امنیت، بسیار پرفایده و پرسودتر است تا اینکه این همه ذهن مردم را به خرید کالاهای تبلیغاتی و اسباب و خوراک و مواد غذایی پر کنیم برای کسب درآمد!
تذکر دادن به یکدیگر با حفظ احترام و شئونات هر فرد از یک کتاب و یا نوار صوتی پر از پند و اندرز بهتر است.
به تعبیر قرآن حمل کنندگان بی عمل کتب آسمانی عالمان بی عملند. دشمنان ما کاری می کنند که از نقاط ضعف ما برای برهم زدن نظم و امنیت به نفع خود حسن استفاده کنند به گونه ای که در رسانه های خود، مردم ما را تشویق می کنند به عدم رعایت قوانین مدنی و پرخاشگری و درگیری.
تمامی سود و زیان جامعه ما برمی گردد به اینکه در رعایت قانون تا چه اندازه عادت کرده ایم و به اهمیت آن پی برده ایم.
قانونمداری زمانی نهادینه می شود که به قانون احترام گزاریم و قلباً به اجرای آن باور داشته باشیم. مثل مشهوری است که باور به قانون مانند اجرا کردن قانون است. اینکه تا چه اندازه مردم، مدیران و مسئولان به قانون و مقررات و رعایت آنها باور دارند مسئله این است.
والسلام