سرمقاله “اسماعیل عسلی” ۲۶ دی ۱۴۰۰
زبان معیار

به زبانی که در سطح کشور برای همگان صرف نظر از گویش های محلی و قومی قابل فهم باشد زبان معیار می گویند . اخبار شبکه های سراسری صدا و سیما نمونه بارز زبان معیار است. ویژگی زبان معیار بین المللی این است که به هر زبانی ترجمه شود ، قابل فهم باشد. حرکات داور در مسابقات ورزشی و علائم راهنما برای رانندگان نیز می تواند بین المللی باشد . در کنوانسیون ها و معاهدات بین المللی ، تمامی کسانی که به عضویت درمی آیند موظف به رعایت قوانین و مفاد اساسنامه ها وعهدنامه ها هستند . در دادگاه های بین المللی نیز رسیدگی به تظلم و دادخواهی منوط به مطابقت داشتن موضوع دادخواهی با قوانین ذکر شده در مقاوله نامه ها و قراردادهای ثبت شده در نهادهای بین المللی است مانند قرارداد الجزایر یا قرارداد مودت.
نقل شده یک ایرانی که دریکی از بزرگراه های آمریکا با سرعت حرکت می کرده توسط گشت پلیس متوقف می شود . هنگامی که مامور پلیس قصد جریمه کردن راننده خاطی به دلیل سرعت زیاد داشته ، راننده ایرانی دست پاچه شده و به زبان انگلیسی برای ترحم انگیزی و عذرخواهی خطاب پلیس می گوید : ببخشید من فلان(نجاست) خورده ام و منظورش این بوده که بد غلطی کردم و شما نادیده بگیرید و از جریمه کردن صرف نظر کنید . مامور پلیس بلافاصله به نزدیکترین اورژانس تماس می گیرد و اطلاع می دهد که شخصی نجاست خورده و مسموم شده و احتمالا تعادل خود را از دست داده است . اورژانس می آید و پزشکان در بیمارستان دستگاه ساکشن به معده راننده ایرانی وصل می کنند و آن را شستشو می دهند تا اگر چیزی خورده بالا بیاورد . راننده از لهجه و قیافه یکی از پزشکان بیمارستان متوجه ایرانی بودن او می شود و می پرسد: من نمی دانم چرا مرا به بیمارستان آورده اند . پزشک ایرانی پس از این که متوجه اصل ماجرا می شود به راننده هموطن خود می گوید : چنین اصطلاحی در میان آمریکایی ها رایج نیست و تو باید به یک عذرخواهی ساده بسنده می کردی . به بیان دیگر یعنی باید با زبان معیار حرف میزدی !
یکی از کسانی که چند سالی در یکی از سفارت خانه های ایرانی مترجم بوده تعریف می کرد و می گفت : همراه سفیر ایران برای پیگیری موضوعی که به تجارت و بازرگانی مرتبط بود با مدیر یکی از شرکت های بزرگ خارجی ملاقات داشتیم . در حین صحبت مدیر شرکت از سفیر ایران پرسید که کی می توانم شما را دوباره ببینم. سفیر ایران به مترجم می گوید : بگو انشاء الله به زودی . مترجم خطاب به مدیر شرکت می گوید : ایشان در صورتی که خدا صلاح بداند به زودی با شما ملاقات می کند . مدیر شرکت خارجی تبسمی می کند و از مترجم می پرسد : شما از حال و روز خدای ایشان خبر دارید که با آمدنشان موافقت می کنند یا نه ! مترجم دنبال قضّیه را نمی گیرد تا این که وقتی از شرکت بیرون می آیند به سفیر می گوید: “انشاء الله ” در فرهنگ این کشور مفهومی که شما از آن اراده کردید ندارد و باید می گفتید امیدوارم به زودی شما را ببینم .
چنین حکایاتی به خوبی بیانگر این واقعیت است که ما همانگونه که در مناسبات اداری با زبان قانون و بخشنامه سخن می گوییم و تعاملات اجتماعی را نیز با در نظر گرفتن عرف و عادت دنبال می کنیم ، در تعاملات بین المللی نیز ناگزیر هستیم به گونه ای سخن بگوییم و یا رفتار کنیم که هیچگونه مغایرتی با عرف نهادینه شده جهانی نداشته باشد و برای کشور هزینه ایجاد نکند . شخصی تعریف می کرد و می گفت : فرزندم را درسن ۲۶ سالگی برای ادامه تحصیل به آمریکا فرستاده بودم ولی به خاطر نداشتن کارت واکسن دوران طفولیت او را ثبت نام نمی کردند ، در حالی که در دانشگاه های خودمان چنین آدابی رعایت نمی شود .
به هر تقدیر باید گفت : ما برای خودمان فرهنگی داریم و مردم سایر کشورها نیز فرهنگ خاص خودشان را دارند و هیچ کس هم ناگزیر به تسلیم شدن در برابر فرهنگ بیگانه نیست ، اما عرف
بین المللی و اصول پذیرفته شده در کنوانسیون ها و عهدنامه های جهانی ایجاب می کند که با رعایت شاخص های زبان معیارارتباطات جهانی خود را مدیریت کنیم . از مقررات تجاری و بانکی گرفته تا قوانین پذیرفته شده برای مصونیت سفارتخانه ها و صادرات محصولات کشاورزی .
بر اساس عرف بین الملل کسانی که عضو سازمان ملل متحد هستند ، حق تهدید یکدیگر را ندارند . چون عنوان پر طمطراق ملل متحد را یدک می کشند! اگر چه ممکن است خیلی از کشورها به صورت زیر پوستی بر علیه هم جاسوسی کنند یا عملا نیروی نظامی بفرستند و برای یکدیگر مشکل اقتصادی ایجاد کنند اما همواره برای اقدامات نظامی خود به دنبال دستاویزی دنیا پسند هستند تا تجاوز خود را توجیه نمایند ؛ مثل همان کاری که آمریکا به بهانه ی وجود سلاح های کشتار جمعی و تروریسم در عراق و افغانستان انجام داد .
از زمان شکل گیری نهادهای بین المللی در حوزه های بهداشت ، آب و هوا ، هوانوردی ، آوارگان ، ارتباطات ، تجارت ، جنگ ، دارو ، غذا ، مالکیت فکری ، کار و … اعضای این نهادها با پذیرش شرایط عضویت ملزم به رعایت مقررات تعیین شده هستند تا اقدامات و گفت و گوها در چارچوب قواعد مورد توافق بین کشورها صورت گیرد . بدیهی است که عدول از چنین قوانینی منجر به منزوی شدن کشورهایی می شود که خارج از چارچوب عمل می کنند .
صنعت توریسم در کشورهایی که از زبان معیار در سطح جهانی فاصله دارند و استانداردها را رعایت نمی کنند و جاده های خوبی ندارند و خودروهای بی کیفیت تولید می کنند و تصادفات زیاد است  وبهداشت مناسب نیست، رونق چندانی ندارد به همین دلیل کشورهای گریزان از قواعد بین المللی در این زمینه تلاش می کنند گردشگران را از کشورهای همسایه که مشترکات فرهنگی زیادی با آنها دارند جذب کنند . بر اساس معیارهای سازمان جهانی بهداشت جوکوویچ که چهره ای جهانی در دنیای ورزش است به دلیل نزدن واکسن بازداشت می شود .
رعایت زبان معیار در جنگ و توجه به فرصت آفرینی قطعنامه ها موجب می شود کشوری که مورد تجاوز قرار گرفته قادر به دریافت خسارت باشد ، رعایت استانداردهای بانکی موجب سهولت انتقال ارز می شود . البته قابل کتمان نیست که کشورهای قدرتمند ضمن این که با لابیگری برای سایر کشورها در مسیر پای بندی به هنجارهای بین  المللی مانع تراشی می کنند ، بدشان هم نمی آید که از نقطه ضعف ها و لغزش های دیپلماتیک سوء استفاده کنند . کما این که اخیرا ایران حق سخنگویی در سازمان ملل را به دلیل مانع تراشی آمریکا در مسیر پرداخت حق عضویت از دست داده و در بسیاری موارد دیگر ما برای دور زدن تحریم ها با هزار و یک دردسر و زیان و خسارت مواجه شده ایم . پای بندی به زبان معیار ایجاب می کند حتی اگر قرار است سخنی بر زبان آورده شود که هزینه بر است، چنین سخنانی بر زبان افراد درجه سه و مسئولین مستعفی و روسای احزاب و رسانه ها جاری شود نه این که مقامات رسمی و مسئولان بلند پایه حرفی بزنند که دشمنان با استناد به آن حرف ها برای کشور ما هزینه تراشی کنند و زنگ ایران هراسی را به صدا درآورند .
زبان معیار را جدی بگیریم