سرمقاله “محمد عسلی” ۲۳ آبان ۱۳۹۴سرمقاله
محمد عسلی
فرهنگ شهروندی و راههای پیشگیری از سیل
در گذشتههای دور و نزدیک شهرها و روستاها در زمینهای مرتفع ساخته میشدند و یا در بالای رودخانهها تا از سیل و آبگرفتگی در امان بمانند، قلاع و ساختمانهای مستحکمی که از دیرباز ماندهاند نیز هیچکدام در مسیل سیل و در سراشیبی نبودهاند. علاوه بر آن وجود جنگلها و درختان در اطراف و درون شهرها و روستاها موجب میشده آب باران در زمین جذب شود.
اگر به نقشه شهر شیراز نظر افکنیم، آن را در میان شیب زمینی میبینیم که بین دو رشته کوه شمالی و جنوبی محصور شده و از غرب به شرق شیب تند آن موجب سرازیر شدن آبهای باران به طرف شرق میشود. مضافاً اینکه آبهای سطحی ناشی از بارش باران از پشت بامها و سطح خیابانها به علت آسفالت به زمین فرو نمیروند و همه به طرف جویهای کمعمق خیابانها و کوچهها سرازیر میشوند.
کیسههای زبالهای که در حاشیه خیابانها و یا کنار جویها قرار داده میشوند در شیب آبهای سرازیر شده به داخل جویها و کانالها افتاده راه عبور آب را میبندند و آبها به سمت کوچهها و خانهها سرازیر میشوند.
و اما بعد.
سیل اخیر شیراز که به روایتی ناشی از بارش ۸۰ میلیمتر باران به طور متوسط ظرف ۲ روز بوده هر چند غافلگیر کننده نبود اما به دلایلی قابل پیشگیری است که تمامی مسئولیت آن متوجه شهرداری شیراز نیست.
نخست اینکه به هنگام بارندگی شدید بهترین کمکی که مردم میتوانند در جهت رفع مخاطرات سیل کنند، این است که میزان تردد رانندگی را کاهش دهند و از ورود به زیرگذرهایی که در آن هنگام ممنوع شده اجتناب نمایند.
اینکه رانندهای به خود اجازه دهد نوار قرمز عبور ممنوع را در مقابل ورودی زیرگذری بردارد و به این امید که اتومبیلش قادر است از آن عبور کند وارد زیرگذر شود و در آنجا گرفتار شود تا مردم به کمکش آیند و نهایتاً کار به آتشنشانی و غواصان برسد نشان از آن دارد که ما هنوز فرهنگ شهرنشینی را در مواقع اضطراری نیاموختهایم و یا در عمل نهادینه نکردهایم.
و یا وقتی کیسههای زباله را در جای مناسب قرار نمیدهیم و آشغالها را در جویهای خیابان رها میکنیم توقع نداشته باشیم که جویها و کانالها کشش لازم برای خروج آب را داشته باشند.
نکته مهمتر آنکه وقتی زیرگذری احداث میشود میباید در میانه آن کانال خروجی آب و یا چاه عمیقی برای خروج آب از آن تعبیه و حفر شود تا در آنجا آبها متراکم و جمع نشوند.
نکته مهم دیگر آنکه کانالها و جویهای خیابانها میباید عمیق و سرپوشیده آنچنان آماده باشند که ظرفیت میزان حجم آبهای سیلآسا را داشته باشند؛ هر چند، چند سالی یک بار شاهد چنین بارانی باشیم.
ناگفته و ناشنیده نیست که اکثر شهرهای ایران حتی تهران در برابر سیل آسیبپذیرند تا جایی که در سالهای پیشین آب باران به داخل ورودی مترو تهران نفوذ کرد و خسارات زیادی به بار آورد.
فرهنگسازی و هشدار دادن به مردم به هنگام وقوع سیل موجب میشود که شاهد مرگ و میر افراد کم سن و سال و یا سالخوردگان به علت ریسکپذیری و غافلگیری نباشیم.
متأسفانه نوع ساخت و سازها در کشورهای آسیایی و آفریقایی به گونهای است که سالیانه به علت ریزش بارانهای سیلآسا شاهد تلفات انسانی قابل توجهی هستیم و ما هم از این روند به دور نیستیم هر چند کشور ما کمباران و در سالهای اخیر دچار خشکسالی بوده است.
به نظر میرسد شهرداریها میباید در پذیرش نقشههای ساختمانی و صدور پروانه به این مهم توجه کنند که ارتفاع ورودی منازل مسکونی و تجاری به سطح زمین به گونهای باشد که از ورود آب باران به داخل آنها پیشگیری کند.
به هر تقدیر غفلت و گناه تلفات و خسارات ناشی از سیل به یک طرف قضیه مربوط نمیشود و همگان به نسبت عملکرد خود در ساخت و سازها و مراقبتها مسئولند.
با تقویت فرهنگ شهرنشینی میتوان تنها وقوع و خسارات سیلابها قابل پیشگیری است بلکه از آبهای باران به عنوان یک نعمت الهی که همیشه در دسترس نیست میتوان استفاده مطلوب نمود و به ذخیرهسازی آن اهتمام کرد.
کافی است هر نفر صد لیتر آب باران برای شستشو و یا مصارف غیرخوراکی ذخیره کند. این میزان حجم آب به نسبت جمعیت رقم بالایی میشود که گاه بیش از ظرفیت یک سد آب رایگان را در اختیار ما قرار میدهد و به نوعی از مصرف آب پاک صرفهجویی میکنیم.
شهرداریها میتوانند با اطلاعرسانی بموقع و فرهنگسازی واقعبینانه در این خصوص از حمایتهای مردمی برخوردار شوند و شهر را از آسیبهای احتمالی به دور نگه دارند.
به امید آن روز
- شنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۴
- سرمقاله