یادداشت سردبیر
اسماعیل عسلی
تمرین دموکراسی روی بام کوتاه
عملکرد شهرداری شیراز ظرف چند سال گذشته توقعات مردم را از خود بالا برده است و این یک اصل غیرقابل انکار است که همواره بین تصویر و ذهنیتی که مردم از قابلیت‌ها و توانایی‌های یک نهاد و سازمان دارند و قضاوتی که پیرامون عملکرد آن نهاد یا سازمان در مواجهه با مشکلات صورت می‌دهند رابطه‌ای مستقیم وجود دارد، از این منظر باید اذعان داشت که اگر گلایه‌ای مطرح می‌شود ریشه در باورمندی آنها به توانایی‌های شهرداری دارد.
از سویی دیگر با عنایت به اینکه مردم مدیریت امور شهری را از وظایف ذاتی شهرداری می‌دانند کارهای انجام شده را نمی‌بینند و آنچه بیشتر به چشم آنها می‌آید کاستی‌ها و نارسایی‌هاست ضمن اینکه در جریان ارزیابی کارهای صورت گرفته ‌نگاهی مقایسه‌ای به سایر شهرها خصوصاً در کشورهای توسعه یافته دارند، صرف نظر از این که پشتوانه‌های لجستیکی، ملی و برنامه‌ریزی آنها در چه سطحی است و در جریان داوری‌هایی از این دست دلمویه‌های مدیران شهری نیز شنیده نمی‌شود، یا آنها خود به دلیل احتمال بروز حساسیت‌ها رغبتی به طرح تنگناهای مالی خود ندارند. برای مثال در قانون درصدی از وجه جرایم رانندگی به شهرداری‌ها اختصاص می‌یابد امّا در شیراز عملاً به این قانون اعتنای زیادی نمی‌شود و تنها بخش ناچیزی از این درصد تعیین شده آن هم با تأخیر به شهرداری پرداخت می‌شود که استانداری باید پاسخگوی آن باشد.
مشکل دیگری که شهرداری‌ها با آن مواجه هستند ساختار کلی و بافت مناطق شهری شیراز است که امدادرسانی را در شرایط بحرانی دچار مشکل می‌کند. پرواضح است که رودخانه خشک به تنهایی برای هدایت آب‌های سطحی جاری شده در روزهای بارانی کافی نیست؛ به موازات این رودخانه، رودخانه سلطان‌آباد قرار دارد که هر چه به سمت شرق کشیده می‌شود، غیرقابل مهار به نظر می‌رسد زیرا فاقد حصار و دیواره هدایتگر است، عده‌ای از شهروندان نیز در حریم رودخانه به صورت غیر قانونی مبادرت به احداث خانه کرده‌اند و طبیعی است که در شرایط خاص با مشکل مواجه شوند. کار حصارکشی این رودخانه که چند سال پیش آغاز شده بود، به دلیل مشکلات مالی متوقف مانده است. در این رابطه کدامیک از نمایندگان مجلس پیگیر تأمین منابع آن بوده‌اند؟!
رسانه‌ها اعم از رسانه‌های نوشتاری، دیداری و شنیداری با هدف تأمین نظر مخاطبان و جلوگیری از طرح مطالبات سرریز شده در شبکه‌های معاند، ناگزیر به پوشش دادن کاستی‌ها خصوصاً در مسایل شهری و اجتماعی هستند و انتظار طبیعی مردم از آنها چاشنی کردن نگاه انتقادی به کاستی‌ها و نابسامانی‌هاست و اگر نتوانند از چنین ظرفیتی استفاده کنند فلسفه‌ی وجودی آنها از سوی مردم زیر سؤال می‌رود. به همین دلیل شهرداری‌ها با اینکه پرمشغله‌ترین نهادهای اجرایی هستند در تیررس بیشترین انتقادها نیز قرار می‌گیرند. به دو دلیل، یکی اینکه بخشی از منابع مالی خود را در قالب عوارض مستقیماً از مردم دریافت می‌کنند و همین امر مردم را متوقع بار می‌آورد و دلیل دوم این که موضوع کار شهرداری‌ها ظرفیت ایجاد چالش را دارد و مانند امور سیاسی و امنیتی نیست که نتوان به صورت زنده و بی‌پرده پیرامون آن سخن گفت. به عبارت دیگر بام شهرداری کوتاه‌تر از سایر بام‌هاست.
اینجاست که ممکن است نتوان بین انتقاد از عملکرد شهرداری در رسانه‌ها با انتقاد از سایر نهادها موازنه‌ای مبتنی بر عدالت و اعتدال ایجاد کرد. مباحث شورای شهر هم از همین جنس است و کمتر پیش می‌آید که مباحث مطرح در شورای شهر قابل چاپ و تحلیل در رسانه‌های مکتوب و دیداری و شنیداری نباشد. در واقع می‌توان گفت که رسانه‌ها با به چالش کشیدن نهادهایی نظیر شهرداری و شورای شهر تمرین دموکراسی می‌کنند.
باید پذیرفت که ظرفیت رسانه‌ها برای تحلیل مسایل سیاسی و اقتصادی تابع ظرفیت فرهنگی جامعه است. به همین دلیل تاکنون شاهد ارائه تحلیل و تبیین جامعی پیرامون برخی از بحران‌های سیاسی در رسانه‌ها نبوده‌ایم و در نتیجه تصاویر ارائه شده از برخی رویدادها همواره یا سیاه بوده و یا سفید و با توجه به این که در لابلای کری‌خوانی‌های سیاسی و اقتصادی جناح های متخاصم، مطلق‌گرایی موج می‌زند، کمتر شخص منصف و جا افتاده‌ای پیدا می‌شود که از برخی تعابیر سیاسی و عنوان‌ها و برچسب‌ها با دهان پر و ضرس قاطع سخن بگوید.
در همین راستا برای مثال عملکرد نمایندگان مجلس به شایستگی مورد ارزیابی قرار نمی‌گیرد مگر در آستانه‌ی انتخابات، در حالی که اگر بخواهیم منصفانه سخن بگوییم نمایندگان شیراز باید پاسخ بدهند که در بحث پیگیری پرداخت مطالبات شهرداری از محل جرایم رانندگی و دیواره‌گذاری رودخانه سلطان‌آباد که بارها از سوی مسئولین شهرداری به آنها گزارش شده چه کاری انجام داده‌اند؟!
متأسفانه اتصال نمایندگان به جریانات سیاسی دست رسانه‌های مستقل را در ارزیابی عملکرد آنها در چنین بحران‌هایی می‌بندد چرا که گاه نقد یک نماینده، نقد یک جناح خاص تلقی می‌شود در حالی که اینگونه نیست و همگان می‌دانند که کمتر از پنج درصد مردم عملکرد نمایندگان را با نگاه جناحی دنبال می‌کنند و مابقی مردم احزاب و گروه‌های سیاسی را به اندازه‌ای کودک و نابالغ تصور می‌کنند که آنها را جدی به حساب نمی‌آورند! و برخی پیشدستی‌ها که به جابجایی پرسشگر و پاسخگو می‌انجامد را درک می‌کنند!
البته عملکرد شهرداری شیراز در سطحی است که اشاره به کاستی‌های اجتناب‌ناپذیری نظیر آنچه در جریان بارندگی اخیر پیش آمد نمی‌تواند نفی کننده قابلیت‌ها و خدمات ارزنده این نهاد باشد.
موضوع دیگری که نمی‌توان از کنار آن به سادگی گذشت این که در جوامع در حال گذار و توسعه نیافته، شهرداری‌ها ناگزیر به تحمل فشارهای روانی فراوانی هستند و تاوان نهادینه نشدن رفتارهای فراخور شهرهای بزرگ از سوی شهروندان را می‌پردازند. در بحث تفکیک زباله‌ها و جمع‌آوری پسماندها هنوز هم هزینه‌ای که شهرداری صرف می‌کند به دلیل عملکرد غلط بسیاری از شهروندان بالاست.
در چنین شرایطی سعه‌ی صدر مدیران شهرداری و لبخند معنی‌دار آنها به چنین جریاناتی، به منزله‌ی درک موقعیت رسانه‌هاست و اتفاقاً اجر آنها بیش از مدیران سایر ادارات است چرا که با وجود همه‌ی خدماتی که ارائه می‌دهند باز هم با نگاه انتقادی مردم و رسانه‌ها مواجه هستند که صد البته به بام کوتاه آنها برمی‌گردد.