یادداشت

محمد عسلی

سلام بر رمضان

هر چند رمضان یادآور گرسنگی همراه با تشنگی از سحرگاه تا اذان مغرب است و ساده‏تر آنکه تحمل یک ماه روزه‏داری و عادت دادن جسم و جان به نخوردن و نیاشامیدن… اما فلسفه روزه‏داری در مکتب اسلام صرفاً این نیست، بلکه آثار و نتایجی است که از این ماه به ما می‏رسد.

درک و فهم طعم تلخ و ناگوار فقر، چشم پوشیدن از حرام و مکروهات، زبان بستن از آزار دیگران، آمادگی برای نزدیک‏تر شدن به خدا و کسب نور معرفت، همراهی و همدلی با مسلمانان، حضور بیشتر در مساجد، توجه به دعا و خواستن از خدا برای رفع حوائج، کمک به بازماندگان از توانایی، عبودیت و پرستش خالق، تطهیر و پاکیزگی تن و روان و نهایتاً بیمه کردن خود در طول یک ماه برای یک سال. که اگر برای هر مسلمان روزه‏داری چنین توفیقاتی حاصل شود از حجم و میزان گناه، جرم و جنایت، تخلف و مردم‏آزاری به شدت کم خواهد شد و ما به آن مدینه فاضله‏ای که مورد هدف و نظر اسلام است نزدیک‏تر خواهیم شد.

اما افسوس که این توفیق سهم تمامی روزه‏داران نمی‏شود و ما از این ماه پرفیض و برکت که به منزله ورزش و آماده‏سازی تن و روان است چندان بهره‏ای نمی‏بریم جز آنکه بار سنگین تحمل گرسنگی را بر تن و روان ضعیفمان تحمیل می‏کنیم و چه بسا در حال روزه‏داری دست از تخلف و جرایم نمی‏کشیم و چشم و زبان را از دروغ و غیبت و گناه برنمی‏داریم.

چه باید کرد؟

نخست اینکه باورمان را اصلاح و تقویت کنیم. یعنی همان‏گونه که معتقدیم در روزهای ماه مبارک رمضان باید دهان بر روی خوراکی‏ها و نوشیدنی‏ها ببندیم، به همان نسبت و بلکه بیشتر باید باورمان باشد که زبان و دهان را به دروغ، غیبت، افترا و آزار رساندن کلامی و جسمی به دیگران باز نکنیم.

این عادت است که ما را برای پرستش و نیایش صادقانه و تقرب به خدا آماده می‏کند و نور معرفت و خودآگاهی را بر جان و روانمان می‏تاباند. احساس می‏کنیم استرس و اضطراب و دغدغه‏ای نداریم، دنیا برایمان کوچک می‏شود، انسان‏ها محترم و قضاوت‏ها سخت می‏شوند.

وقتی چشم اندیشه‏هایمان پاک و صیقلی می‏شوند ارزش وجودی و اهمیت بودنمان ما را به امید و عفو پروردگار نزدیک و نزدیک‏تر می‏کند.

به قول سعدی خودمان:

«اندرون از طعام خالی دار

تا در آن نور معرفت بینی

خالی از دانشی به علت آن

که پری از طعام تا بینی…»

هر چند انسان هنوز هم موجود ناشناخته و خلقت او دارای حکمت متعالی است و فقط خداوند راز و رمز این آفرینش را می‏داند که صاحب اراده آزاد و تفکر و ابزارسازش کرده، لیکن همین موجود ناشناخته گاه چنان شناخت خود را به نمایش می‏گذارد که همگان را به حیرت وامی‏دارد.

عبادت و روزه‏داری بدون ریا و به صرف یک باور اسلامی که جمیع جهات آن رعایت شود وسیله‏ای برای شناخت خود و دیگران هم هست در حد وسع و بضاعت که حاصل آن همان عشق به خالق است که در تعبیر عرفا به جانان معروف است.

به قول حافظ:

«فیض روح‏القدس ار باز مدد فرماید

دیگران هم بکنند آنچه مسیحا می‏کرد…»

امید که رمضان فرصت تهذیب اخلاق و رهایی از تعلقات برای روزه‏داران باشد تا تبریک و فرحبخشی آن به دل نشیند و شادمانی آن ماندگار شود. چنانکه حافظ گفت:

«ثواب روزه و حج قبول آنکس برد

که خاک میکده عشق را زیارت کرد»