یادداشت سردبیر
اسماعیل عسلی
دشوار ولی ارزشمند
از جمله مسئولیت های بسیار دشوار که با توجه به شرایط حاکم بر فضای خبری بر دوش خبرنگاران سنگینی می کند و معیار درستکاری و صداقت آنها نیز هست‏‏، ایجاد توازن بین چشمداشت هایی است که مسئولین و مردم از رسانه ها دارند‏‏. طرح این موضوع ممکن است به شائبه ی وجود فاصله بین مسئولین و مردم دامن بزند‏‏، اما واقعیت این است که نباید رقابت زیرپوستی مردم و مسئولین در تمایلشان برای پیش دستی در بیان خواسته ها را انکار کرد‏‏.
نباید فراموش کرد که وقتی ما از مسئولین سخن می گوییم منظور ما تنها دولت و زیر مجموعه های آن نیست بلکه تمامی کسانی که به نحوی از بیت المال برای انجام کار استفاده می کنند مسئول هستند و اینکه وابسته به چه نهاد و اداره و سازمانی باشند شخصیت حقوقی آنها را تغییر نمی دهد‏‏. نباید از نظر دور داشت که چینش برخی از نهادها و سازمان های غیر مرتبط با دولت ظرف چند دهه ی اخیر منجر به موازی کاری ها‏‏، مانع تراشی ها و رفتارهایی گردیده که دولت را در تنگنا قرار می دهد و حتی مجلس نیز در مواردی دستش برای نظارت و سمت دهی کوتاه است و نتیجه ی آن نیز رشد گونه ای فساد زیرپوستی است که رسیدن به سرشاخه های آن عمر نوح می خواهد و صبر ایوب‏‏. طبیعی است که کار خبری کردن در چنین فضا و شرایطی به همان اندازه که دشوار است ارزشمند نیز هست‏‏.
خبرنگاران‏‏، گزارشگران و اهالی رسانه نیز به خوبی می دانند که گاه برای ارائه ی تصویری واقع بینانه از آنچه در جامعه می گذرد‏‏، ناگزیر به چربش سهم مردم و یا مسئولین هستند‏‏. چرا که در مواردی احساس می کنند بین مردم و مسئولین در زاویه ی نگرش به یک موضوع اختلافاتی وجود دارد‏‏. هر چند انصاف حکم می کند با توجه به امکانات و بودجه و اختیاراتی که مسئولین از آنها برخوردارند‏‏، توپ همواره باید در زمین آنها باشد‏‏، اما در حال حاضر کفه ی طرح مطالبات از سوی مسئولین در رسانه ها چربش قابل ملاحظه ای دارد‏‏. ضمن این که مسئولین ترجیح می دهند که سرچشمه بسیاری از کاستی ها و کم نگری ها را در خارج از حوزه ی امکانات و اختیارات خود جستجو کنند و در صورت امکان گاهی تلاش می کنند از اسرار پشت پرده‏‏، جریان های مافیایی و همچنین عوامل خارجی دخیل در آشفتگی ها سخن به میان آورند‏‏، در حالی که پیش فرض مردم در زمان واگذاری مسئولیت به افرادی که ادعای توانمندی داشته اند‏‏، مقابله ی آنها با تمامی عوامل بازدارنده بوده و مردم از مسئولین انتظار دارند که در صورت مواجهه با موانع داخلی و خارجی‏‏، همه چیز را بی پرده با مردم در میان بگذارند‏‏ و مهم تر از آن مسئولیت چالش‏هایی که به دنبال اظهار نظرهای غیرکارشناسانه، بلندپروازی ها و دخالت های بی مورد و واگذاری اداره امور به غیر شایسته ها ایجاد می شود را بپذیرند.
یک خبرنگار باید از نبوغ و توانایی بالایی برخوردار باشد تا بتواند با ملحوظ نظر قراردادن تمامی مرزهای قانونی و البته در مواردی حتی فراقانونی‏‏، بدون ایجاد چالشی که عبور از آن غیرممکن باشد‏‏، در راستای روشنگری سازنده و تأثیرگذار به منظور رونمایی از موانع کلیدی در مسیر توسعه ی فرهنگی و اقتصادی گام بردارد‏‏. چرا که خبرنگاران نیز جزیی از یک سامانه ی فرهنگی محسوب می شوند که نام و عنوانی را یدک می کشد و در قالب یک خبرگزاری‏‏، نشریه‏‏، سایت و شبکه رادیویی و تلوزیونی فعالیت می کند‏‏.
نباید فراموش کرد که خبرنگاران خود را زبان مردمی می دانند که اغلب با حقوق خود آشنا نیستند و چه بسا از روی ساده دلی به جای اینکه طلبکار نظام باشند خود را بدهکار احساس کنند‏‏. طبیعی است که در چنین مواردی مسئولیت خبرنگاران برای طرح مشکلات به موازات ارتقای ذائقه ی عمومی خطیرتر جلوه کند‏‏. تصور کنید شخصی در جمع مردمی بی آلایش و ساده لوح بگوید که شما برای اسلام قیام کرده اید نه برای رفاه و راحت تر بودن تا به این وسیله بخواهد آنها را به سمت بدهکاری سوق دهد نه طلبکاری‏‏، اینجاست که اصحاب رسانه بر مبنای برداشت درستی که از اسلام دارند باید در مقام مقابله با ایجاد چنین ذهنیتی مبادرت به برگزاری مصاحبه با افراد فهیم و تهیه گزارش مردمی و تولید خبر کنند تا پاسخ چنین اشخاصی را به گونه ای بدهند تا چنین شخصی سطح شعورش ارتقاء پیدا کند و بفهمد که رویکرد مردم به اسلام و جمهوری اسلامی با توجه به وعده ی تأکید قرآن بر اجرای عدالت از سوی حکمرانان بوده است و مردم تنها به دنبال تعویض حکمرانان نبوده اند بلکه تغییر و بهبود شرایط اقتصادی خود را مد نظر داشته اند‏‏.
گاهی لازم است که خبرنگاران با تبیین و روشنگری در برابر توجیه و تلاش برای مطلوب جلوه دادن وضعیت موجود بایستند که البته کار دشواری است‏‏. پر واضح است خبرنگارانی که بدون وابستگی به جریان های سیاسی به دنبال بازتاب دادن مطالبات مردم هستند‏‏، رفتار واقع بینانه تری دارند‏‏. اگر چه دشواری کار خبری یک مسئله ی جهانی است و در هر کجای جهان خبرنگاران در معرض خطر‏‏، استرس و تخطئه و تهدید و به تبع آن عدم احساس امنیت شغلی هستند اما با توجه به نوع ملاحظاتی که در ممالک مختلف ملحوظ نظر قرار می گیرد و سطح و ژرفایی و شعاع حساسیت ها‏‏، نمی توان برای ترسیم نمودار فشارهای وارده بر خبرنگاران در کشورهای گوناگون از الگوی ثابتی تبعیت کرد‏‏.
به هر حال ایران کشوری است که دموکراسی نوپایی را تجربه می کند و با وجود چارچوب هایی که بعضاً جنبه ی بازدارندگی دارند و خبرنگاران حتی در چنین چارچوب به رسمیت شناخته شده ای نیز نمی توانند به راحتی فعالیت کنند چرا که در جوامع نابالغ که دموکراسی هنوز ریشه ندوانیده با عناصر خودسری مواجه هستیم که خود را مظهر قانونمندی می دانند و هر توهینی و فشاری را روا می دارند و واکنش های منفعلانه ی متولیان اجرای قانون در برابر چنین گروه ها و افرادی نشان می دهد که ما هنوز با شرایط آرمانی برای فعالیت فرهنگی و رسانه ای فاصله ی زیادی داریم‏‏. ناگفته پیداست که میدان داری لمپنیزم فرهنگی در کشور ما یک امر غیرقابل انکار است هر چند اقلیتی طرد شده از سوی مردم سلسله جنبان آن باشند. طبیعی است که در چنین فضایی خبرنگار بودن ریسک بالایی دارد اما آثار ارزنده بلند مدت کار فرهنگی موجب می شود که عده ای به استقبال چنین مشکلاتی بروند و جاده صاف کن آیندگان برای برخورداری از شرایط بهتر باشند‏‏.