سرمقاله
محمد عسلی
جنبه¬های مادی و معنوی روز پدر
یادآوری دست¬های پینه¬بسته، صورت¬های سوخته از آفتاب تموز به فصل درو، پاهای در گل مانده در سوز سرمای زمستان، شکم¬های دردناک از سوء تغذیه، وحشت از ناامنی¬های کوهستان که سارقین حتی به کفش مردان کار هم دستبرد می¬زدند، ترس از سموم و سرمای بهاری که شکوفه¬های امید را در لحظاتی کوتاه نابود می¬کرد و فقری که گاه فخر بود و گاه زجر و کودکانی که نگاهشان برای رفع نیازهای حداقلی تمامی نداشت و فشارهای درونی که چون عقرب نیش گزنده¬اش را در دل فرو می¬برد و هزاران ناگفته¬هایی که رنج پدر بودن با گنج قناعت تحمل¬پذیر می¬شد، همه و همه حکایت پدرانی است که هنوزا هنوز هم سلامت روان را به صداقت جان دستمایه توکل کرده¬اند تا مرد باشند.
فشار تلاش مستمری که به عادت مردان بازنشسته¬ای را با سن ۷۰ سالگی در دو نوبت کاری روانه خیابان می¬کند تا چون مجسمه¬ای بی¬صدا که فریادهایشان را فقط خود می¬شنوند اتومبیل فرسوده¬ای را برای جابه¬جایی مسافران حرکت دهند تا شهریه دختران دم بخت را به دانشگاه آزاد تأمین کنند و پاکبانانی که در نیمه¬های شب به تمیزی خیابان¬ها برای روزی حلال دل¬مشغولند و همان¬ها که کیسه¬های متعفن زباله¬ها را جابه¬جا می¬کنند و یا در کنار کوره¬های ذوب آهن عرق¬ریزان آهن گداخته را به دست تفته می¬کنند تا حرمت مرد بودن را برای فرزندان به ارث گذارند.
و بسیار مردان دیگر در مشاغل سخت که شبانه تن خسته را به سختی به زیر لحاف می-کشند کافی است در ذهن مرورگر فرزندی که باید قدرشناس مردی باشد که آنها را پدر می-شناسیم و همه روز را روز آنان می¬نامیم.
و اما بعد:
مرد و مزد با یک نقطه اضافه با هم در تلاقی¬اند تا انگیزه زنده ماندن را با تلاشی مضاعف به میراث گذارند و ما به هر سال در تقویم تولد امام علی (ع) را برای قدردانی از پدران مناسب تشخیص داده¬ایم زیرا امام علی (ع) اسوه حسنه یک پدر تلاشگر، یک انسان کامل در عبادت و شجاعت و یک مرد عادل و عاقل بود که میراث نیک به جای مانده از او در طول قرن¬ها زمینه-ساز و محرک مسلمانان برای روزی حلال در کسب مال شده است.
این تقارن زمانی به خوبی درک می¬شود که نگاه فرزندان ما برای قدرشناسی از پدرانشان تقویت فهم و آگاهی آنان از زحمات و تلاش¬های پدرانشان باشد در مقام مقایسه با ویژگی¬های امام علی (ع) به عنوان یک پدر بی¬نظیر و نه فقط همه چیز با یک هدیه ارزان یا گران تمام شود و روز پدر دغدغه¬ای باشد برای خانواده¬هایی که بعضاً توان خرید هدایای درخور پدرانشان ندارند.
نگاه مدام به عکس شهیدی در قاب که از آن ایثار و ازخودگذشتگی و شجاعت و رزمندگی تداعی می¬شود و فقدان پدرانی که مرزهای امن آبی و خاکی و هوایی ما با همت آنان و سربازان زنده امروز برای نسل¬های فردا به یادگار می¬ماند و درک این جایگاه¬ها برای فرزندان و خانواده-های به جای مانده، همه حکایت گنجینه¬های در خاک است که برای یافتن و استفاده بهینه از آنها می¬باید هوشیار و فرزانه و باورمند و خداشناس بود تا صداقتی که هدیه مانای پدران شهید ماست بماند نه فقط یادآوری آن همه زحمات به روزهای مناسبتی بل همه وقت دستمایه تلاش ما و محرک اراده ما برای فرزندان این آب و خاک باشد.
و اما بعدتر:
تقارن روز پدر با تولد امام علی (ع) که پدری بی¬نظیر و نمونه در تقوی و پرهیزکاری، شجاعت و پایداری و راستی و درستی در کردار و گفتار و اندیشه بود، تقارن مبارک و فرخنده¬ای است اگر بتوانیم ارزش¬های مردی و مردانگی آن امام همام را در همه حال به فرزندان و پدرانمان تفهیم کنیم و صرفاً به خرید و تقدیم هدیه¬ای گران یا ارزان بسنده نکنیم و بیشتر به ارزش معنوی این مناسبت بپردازیم تا ارزش¬های مادی. زیرا بازتاب روز پدر در ذهن فرزندان ایران زمین به نسبت موقعیت شغلی و درآمد پدران و یا حتی به نسبت شرایط و موقعیت جغرافیایی و سن و سالشان متفاوت است.
بعضی فرزندان آنقدر استطاعت مالی دارند تا در این روز، پدر را با خرید هدایای چنین و چنان بهت¬زده و به اصطلاح امروزی¬ها «سورپرایز» کنند اما بسیاری چشم و دستشان به سوی پدران است که بعضاً نتوانند از سبد خانوار حتی به اندک پولی در این راه هزینه کنند.
معمولاً به تحریک و برنامه¬ریزی مادران فرزندان کم سن و سال در اندیشه روز پدر و پدران آنها را در سپاسگزاری از زحمات مادران ترغیب می¬کنند.
و این سنت حسنه خود نوعی توجه و عنایت به زحمات والدین است.
آنچه در این میان مهم می¬نماید، نوع تشویق و تبلیغ رسانه¬ای در ارزش¬گزاری به زحمات پدران یا مادران است که متأسفانه بیشتر جنبه کمی و مادی آن مورد توجه قرار می¬گیرد تا جنبه-های معنوی.
سعدی چه خوب به این نکته توجه کرده است که سروده:
«مرا باشد از درد طفلان خبر
که در خردی از سر برفتم پدر
من آنگه سر تاجور داشتم
که سر در کنار پدر داشتم…»
متأسفانه کمتر شاهد تحلیل و یا تفسیرهایی از شبکه¬های رسانه¬ای بوده¬ایم که چرا سالگرد تولد حضرت امام علی (ع) را برای ارج¬گزاری به روز پدر و یا سالگرد تولد حضرت زهرا (س) را برای تقدیر از زحمات مادر انتخاب کرده¬ایم.
اگر تعریفی از مردی و مردانگی و اخلاقمداری اسلامی داشته باشیم متأسفانه همه پدران شا مل این صفت نمی¬شوند. زیرا پدرانی داریم که زن و فرزند را رها کرده به باتلاق مفسده¬های اخلاقی و یا اقتصادی افتاده¬اند و به اعتیاد و طلاق روی آورده¬اند.
با این فرزندانی که از پدر مردی و محبت ندیده¬اند و بار سنگین زندگی را بر دوش مادر گذاشته¬اند چه پیامی برای فرزندان به جای مانده داریم؟
اگر آثار معنوی برگزاری جشن روزهایی مانند روز پدر یا روز زن یا مادر را به تحلیل نشینیم می¬باید در دسته¬بندی¬های تبلیغاتی و ارزش¬گزاری¬های زحمات والدین به گونه¬ای عمل کنیم که برای فرزندان ایتام «پدر مرده¬ها» و یا «مادر مرده¬ها» و یا پدر و مادر رفته¬ها هم پیام اخلاقی و تربیتی داشته باشیم و به گونه¬ای از آنان دلجویی کنیم تا عُقده¬ای نشوند و فقدان آنها در چنین روزهایی موجب غم و اندوه بیشترشان نگردد.
متأسفانه در جوامع صنعتی که بیشتر نگاه¬ها مادی است و بعد عاطفی و عبادی رفتارها در تعاملات اجتماعی کم است و به مرور رو به افول می¬رود، انسان¬ها به صورت تک ساحتی رشد می¬کنند و ابعاد عاطفی و طبیعی رشد در ذهن و زبان آنها جایگاهی ندارد.
از این رو است که در مقایسه رفتار و اخلاق نسل¬های پیشین نسبت به نسل¬های فعلی با یک شکاف عمیق احساسی عاطفی مواجهیم.
گویی درک و طعم در آغوش فضاهای مجازی رفتن لذتبخش¬تر از آغوش پدر یا مادر است.
این الیناسیون «از خود بیگانگی» هویت فطری را در سایه قرار می¬دهد و عشق به زندگی جنبه شعاری و صوری به خود می¬گیرد. به نحوی که اوصاف پدر یا مادر در فضاهای مجازی با شعر و جملات کوتاه و بلند ادبی و کلامی یا صوتی تصویری بارها و بارها در ذهن این و آن جابه¬جا می¬شوند و کاربران در اینگونه موارد از یکدیگر سبقت می¬گیرند اما دریغ از تغییر در رفتار برای خوش¬آمد پدران یا مادرانی که از عملکرد و رفتار فرزندان خود ناراضی¬اند.
تأثیرپذیری از جو تبلیغاتی، اوضاع اقتصادی، اوضاع و اخبار سیاسی و موقعیت¬های جغرافیایی و آب و هوایی در اینگونه موارد هم جای بحث و تحلیل و تفسیر دارد.
و ما را به آن قصه کوتاه یا روایت تاریخی سوق می¬دهد که فردی روستایی و بیابانگرد که پیوسته با بی¬آبی مواجه بود وقتی به آب چاهی رسید که طعم آن جدای از غیربهداشتی بودن به ذائقه¬اش گوارا آمد، کوزه¬ای از آن پر کرد و به نزد خلیفه برد تا محبت خود را به او اثبات کند.
خلیفه که در کنار دجله بود هر چند آن آب به چشمش نیامد و با ذائقه¬اش سازگار نبود اما قدر محبت آن بیابانگرد محروم را درک کرد و او را نواخت با هدایای باارزشی…
امروز هر چند کمتر شاهد تشخیص چنین محبت¬هایی در زندگی شهری هستیم اما در بین خانواده¬های زیر خط فقر که فرزندانشان به یک جوراب بسنده می¬کنند این ابراز محبت¬ها ستودنی است که متأسفانه گاه به طنز و کنایه به این هدایا توجه می¬شود.
عاقلانه این است که کودکان را توجه دهیم به پس¬اندازهای اندک روزانه در قلکی تا در این روزها و مناسبت¬ها ذوق شکستن آن پایان انتظار برای شادی و ابراز محبتی کودکانه باشد که ارزش آن بسیار است.
و یا تقدیم کارنامه موفقیت¬آمیز تحصیلی به حضور والدین خود حکایت رفع خستگی¬های پدران و مادرانی است که در این روز چشمداشت چندانی به یک هدیه مادی که بیشتر پولش را خودشان داده¬اند ندارند.
یادآوری فضایل امام علی (ع) به عنوان انسان کاملی که توانست از دروازه تاریخ شجاعانه و قهرمانانه با کوله¬باری از ذخایر معنوی عبور کند حس مردی و مردانگی و عشق پاک به زندگی در مسئولیت¬پذیری فردی و اجتماعی را تداعی می¬کند تا پدری که یاعلی (ع) می¬گوید و یا مادری که به حضرت زهرا (س) اقتدا می¬کند خود را شایسته و لایق چنین تأسی و تبعیت بداند این خواسته¬های بحق نیاز به برنامه¬ریزی رسانه¬ای دارد و ارتقای سطح فرهنگ معنوی که امید می¬رود مسئولین رسانه¬ها به این عمل نمایند.