سرمقاله
اسماعیل عسلی
پاکی و آرامش شیراز با رواج دوچرخه سواری
با ایجاد خطوط ویژه دوچرخه سواری در برخی از نقاط شهر شیراز به همت شهرداری گام های مقدماتی در راستای نهادینه کردن استفاده از دوچرخه توسط شهروندان برداشته شده است اما تا زمانی که شاهد اختصاص خط ویژه رفت و آمد دوچرخه سوارها در خیابان های پر ترافیک و اصلی شهر نباشیم استفاده از دوچرخه صرفاً به عنوان ورزش و تفریح به همان مسیرهای تعریف شده محدود خواهد شد چرا که دوچرخه سواران باید از چند جهت خیالشان راحت باشد یکی از جهت امنیتی زیرا هم اکنون با وجود تردد انواع خودروها، موتورسیکلت ها و سایر وسایط نقلیه عمومی که فضای زیادی را اشغال می کنند در صورتی که دوچرخه سواران به هر دلیل آسیب ببینند، انعکاس خبر آن از انگیزه دوچرخه سواران خواهد کاست و مسأله ی دیگر آلودگی ناشی از تردد خودروهاست که برای دوچرخه سواران مخاطره آمیز است. نکته ی دیگری که باید ملحوظ نظر قرار گیرد این که اگر خط ویژه ای برای تردد دوچرخه سوارها در خیابان وجود نداشته باشد، ممکن است دوچرخه سوارها بخواهند از پیاده رو به عنوان مسیر جایگزین استفاده کنند که برای عابرین پیاده ایجاد زحمت می کند. کما این که بسیار دیده شده است موتورسیکلت سوارها هر جا با راه بندان مواجه می شوند بدون در نظر گرفتن حقوق عابرین پیاده مبادرت به چنین کاری می کنند. بدیهی است چون نگاه شورای شهر به دوچرخه، آینده نگرانه است باید در مصوبات خود برای تعریض خیابان ها به این نکته توجه داشته باشند و یک عرض استاندارد را در دو طرف هر خیابانی برای دوچرخه سوارها در نظر بگیرند. به هر حال اگر استفاده از دوچرخه در شهر شیراز جا بیافتد بسیاری از معضلات ترافیکی خود به خود حل می شود. از جمله مشکل آلودگی هوا، انسداد مسیرها، کندی جابجایی وسایط نقلیه عمومی و همچنین کم تحرکی شهروندان. تجربه نشان داده است که نهادینه سازی برخی رفتارها صرفاً با توصیه و سخنرانی امکان پذیر نیست. وقتی شهرداری یک قدم برمی دارد و مبادرت به ایجاد و تعریف چند مسیر برای دوچرخه می کند، متقابلاً شهروندان نیز با فراهم دیدن بستر مناسب، همراهی و همگامی می کنند و صد البته چندین سال طول می کشد تا امتیازات یک رفتار مفید به حال جامعه خود را نشان دهد و همه را به سمت خود متمایل کند. به نظر می رسد مشکل اساسی رفت و آمد در شیراز اغلب به وجود خیابان های کم عرض خصوصاً در محدوده ی بافت قدیم برمی گردد که تعریض آنها پرهزینه است و مقاومت زیادی نیز برای حفظ شرایط کنونی صورت می گیرد.
استفاده از دوچرخه ها و موتورسیکلت های برقی و همچنین دوچرخه هایی که دو چرخ کوچک اضافی در عقب برای ایجاد تعادل در موقع ایستادن دارند، ضمن این که به بهره گیری همگانی از این وسایل نقلیه کمک می کند و حتی میانسالان و بانوان نیز می توانند به جمع دوچرخه سوارها بپیوندند، در راستای کاستن از حجم بار ترافیکی شهرهم بسیار مؤثر است.
نکته ی ظریفی که نباید از آن غفلت کرد این که هم اکنون بازار دوچرخه ایران در انحصار چشم بادامی هاست در حالی که دوچرخه مکانیسم پیچیده ای ندارد و تولید آن در کشور امکان پذیر است لذا اگر قرار باشد شهروندان کلانشهری مانند شیراز به استفاده از دوچرخه ترغیب شوند باید زمینه احداث کارخانه تولید دوچرخه و موتورسیکلت های برقی در این شهر فراهم شود تا اشتغالزایی هم صورت گیرد و از خروج ارز نیز جلوگیری شود. از جمله محاسن موتورسیکلت های برقی بی سر و صدا بودن و ایمن بودن سرعت آن است و از آنجایی که نیاز به شارژ در طول شبانه روز دارد نظم خاصی در زندگی راکبان ایجاد می کند و آنها را وادار می سازد که کارهای خود را با برنامه ریزی انجام دهند.
در صورتی که به صدا درآمدن زنگ استفاده از دوچرخه با ممنوعیت ورود خودروهای شخصی به مناطقی از شهر همزمان صورت گیرد انگیزه ی زیادی در مردم برای استفاده از دوچرخه ایجاد می کند.
البته نهادینه سازی فرهنگ استفاده از دوچرخه الزامات و اقتضائاتی هم دارد که برای نمونه می توان به ایجاد پارک دوچرخه در نزدیکی ادارات و سازمان ها و نهادهای پرمراجعه، مراکز آموزشی و دانشگاه ها اشاره کرد. به هر حال باید بهانه را از کسانی که در برابر این ایده مقاومت می کنند گرفت، چرا که هر طرحی در ابتدای اجرایی شدن با مشکلاتی مواجه می شود و تا زمانی که مردم به مزیت ها و محاسن استفاده از دوچرخه پی نبرند، رویکرد معقولی به آن نخواهند داشت.
خوشبختانه به استثنای مناطقی نظیر انشعابات بزرگراه چمران و شهرک سعدیه و بولوار جمهوری اسلامی و چند نقطه ی دیگر که چندان به چشم نمی آید، سایر مناطق شیراز برای دوچرخه سواری مناسب است و اندک شیب غربی – شرقی آن نیز آزار دهنده نیست. به امید روزی که آوازه ی شیراز به عنوان شهر دوچرخه سوارها نوید بخش هوای مطلوب و کم و سر و صدا و بدون آلودگی برای این شهر دوست داشتنی باشد.