یادداشت
محمد عسلی
سفر چین و دستاوردهای رسانه¬ای آن
بخش پنجم
در حال حاضر چین بزرگ¬ترین بازار مطبوعات در جهان محسوب می¬شود.
از سال ۱۹۵۰ تا سال ۲۰۰۰ تعداد نشریات در چین تقریباً ده برابر شده است و امروز تعداد روزنامه¬ها به ۲۰۰۰ عنوان رسیده است.
سرعت بالای تغییر شکل رسانه¬ها از مالکیت دولتی به رسانه¬های تجاری جدید و همچنین دگرگونی مطبوعات از الگوهای سنتی به شیوه¬های جدید و مبتکرانه ارائه اخبار، از ویژگی¬های نظام رسانه¬ای چین است.
در حالی که بیشتر رسانه¬های سنتی چین نظیر روزنامه¬ها، مجلات و خبرگزاری¬های دولتی هستند و حضور گسترده¬ای دارند اما جریان آشکاری در جهت رسانه¬های تجاری جدید با سرمایه¬گذاری بخش خصوصی وجود دارد.
در چین از یک سو روزنامه¬های دولتی نظیر «People,s Daily» وجود دارد که گرایش سنتی داشته و در جهت منافع حزب کمونیست چین تبلیغ می¬کند. از سوی دیگر، روزنامه¬های تجاری جدیدی در چین شکل گرفته¬آند که آزادی بیشتری را در طریق افزایش تنوع در موضوعات خود به نمایش می¬گذارند.
همان¬گونه که قبلاً نیز گفته شد؛ دولت در امور این روزنامه¬ها دخالتی ندارد و بیشتر آنها توسط کنسرسیوم¬های متعلق به دولت اداره می¬شوند.
روزنامه¬های تجاری با وجود آنکه همانند روزنامه¬های دولتی در معرض سانسور مشابهی قرار دارند؛ ولی آزادی بیشتری از خود نشان می¬دهند؛ اما باید توجه داشت که در هر حال همه نشریه¬ها از سوی حزب کمونیست نظارت و کنترل می¬شوند.
این کنترل تا اندازه زیادی از طریق خبرگزاری شینهوا انجام می¬شود که سیاست¬های رسمی را بازتاب داده و تبلیغات دولت را به پیش می¬برد در حالی که روزنامه¬های تجاری از طریق روزنامه¬نگاری جستجوگرانه و انتشار مطالب جنجالی خواننده و محبوبیت بیشتری پیدا می¬کنند.
هنوز هم روزنامه¬های دولتی از نفوذ بیشتری خصوصاً در باره موضوعات حساس و سیاسی برخوردارند.
بر اساس تخمین رسمی در مجموع بیش از ۷۰۰۰ نشریه و مجله در این کشور وجود دارد. هر چند در چین تعداد زیادی روزنامه وجود دارد اما روزنامه¬های «Peopl,s Daily»، «Beijimj Daily»، «Jiefang Daily» و «Gvangming Daily» از روزنامه-های مهم محسوب می¬شوند. با وجود آنکه در این کشور تعداد زیادی روزنامه فعالیت دارند اما روزنامه¬های اصلی همان روزنامه¬های دولتی هستند.
پرتیراژترین روزنامه¬های چین Reference News ، People,s Daily و Global Tims هستند که Reference News از همه پرتیراژتر است. ۰۰۰/۴۰۰/۳ نسخه در روز منتشر می¬کند. روزنامه¬های People,s Daily و Global Daily با تیراژ ۸/۲ و ۲ میلیون نسخه تیراژ هر دو متعلق به دولت است و مخاطب آن طبقه کارگر می¬باشد. به این ترتیب هیچیک از سه روزنامه نظرات هیچ گروه دیگری به غیر از حزب کمونیست را منعکس نمی¬کنند. از سوی دیگر تعدادی روزنامه¬های محلی وجود دارند که تا حدودی لیبرال و منتقد دولت هستند و افکار و نگرش¬های متفاوتی ارائه می¬دهند.
روزنامه استان Ghaugdongh شاید به علت همجواری با هنگ¬کنگ از محیط رسانه-ای لیبرال¬تری برخوردار بوده و نظرات لیبرال¬تری را بیان می¬کند؛ برای مثال هفته¬نامه «Southern weekly» از لحن صریح و بی¬پروایی برخوردار بوده و به گفت¬وگوهای دموکراتیک برای شکل¬گیری جامعه مدنی پرداخته و همچنین در مواقعی موضوع فساد حکومتی را دنبال می¬کند که پیگیری موضوع فساد در سال¬های گذشته به اخراج تعداد زیادی از کارمندان Southern weekly منجر شد.
روزنامه Referens news با تیراژ ۴/۳ میلیون نسخه در روز پرتیراژترین روزنامه چین به شمار می¬رود. این روزنامه متعلق به خبرگزاری شینهواست و بیشتر اخبار بین¬المللی را به زبان چینی ترجمه و در اختیار مخاطبان خود قرار می¬دهد. توزیع Referens news به جای پست ملی توسط کارمندان شینهوا انجام گرفته و به دست مقامات در سطوح کارگزاری و بالاتر می¬رسد.
این روزنامه در سال ۱۹۳۱ تأسیس شد و در آغاز فقط میان کادرها و خانواده آنها توزیع می¬شد و ترجمه مجموعه¬ای از گزارش¬های دستچین شده روزنامه¬ها و خبرگزاری¬های خارجی به آنها ارائه می¬کرد.
در سال ۱۹۸۵ مقامات چینی تصمیم به توزیع عمومی این روزنامه گرفتند.
و اما گزارشی با ۳ تا ۱۰ صفحه به نام «Neibu Cankao» در سطح وزیران و بالاتر توزیع می¬شود.
محرمانه¬ترین گزارش¬های داخلی شینهوا به نام Hong Toucankao گاهی برای انگشت شمار رهبران عالیرتبه دولت و حزب کمونیست منتشر می¬شود.
بقیه در شماره آینده