سرمقاله
اسماعیل عسلی- سردبیر
یلدا، بزنگاهی برای نگهبانی از فرهنگ ایران زمین
یلدا را بلندترین شب سال می‌دانند و از آنجا که پس از این شب به تدریج شب‌ها کوتاه‌تر و روزها بلندتر می‌شود چنین شبی را نماد غلبه‌ی روشنایی بر تاریکی قلمداد می‌کنند و با توجه به جایگاه روشنی و نور و گرما در فرهنگ باستانی ایران که متأثر از رونق دامپروری و کشاورزی طی هزاران سال در این دیار است، دیدار و همنشینی با بزرگان خانواده در این شب باشکوه، آیینی بر جای مانده از پیشینیان است که بعدها برای نگهبانی از این آیین رسوماتی با بن‌مایه‌های مذهبی فراخور هر عصر و زمانه‌ای به آن افزوده‌اند تا شاهد هم‌افزایی و همگرایی همگان و برداشتن موانع احتمالی از سر راه برگزاری آن باشند. ضمن این که با این شیوه پیکره اصلی این آیین همانند جشن نوروز حفظ می‌شده و دگرگونی باورهای دینی و مذهبی و هجوم‌ها و تاخت و تازهای اقوام گوناگون نه تنها آسیبی به آن نمی‌رساند. بلکه به دلیل وجود جوهره‌های همگرایی در این آیین، از هاضمه‌ی بالایی برای تحلیل و جلب و جذب سایر فرهنگ‌ها نیز برخوردار بوده است کما این که برگزاری جشن کریسمس که از لحاظ زمانی نزدیکی زیادی با یلدا دارد را متأثر از آن دانسته‌اند.
شاخصه‌ی بارز آیین‌های ایرانی پررنگ بودن رفتارهای معطوف به تحکیم بنیان خانواده با محوریت احترام به بزرگترها در آن است که از دیرباز به عنوان محور متعادل کننده مناسبات اعضای خانواده و کنش‌های اجتماعی مطرح بوده است. رد پای چنین رویه‌ای هنوز هم در برخی از کشورهای شرقی همسایه و بخش‌هایی از ایران عزیز خودمان به چشم می خورد که با وجود استقبال از مدرنیته و در آمیختگی زندگی آنها با تکنولوژی و ابزارهای گوناگون ارتباطی هنوز هم مطمح نظر آحاد مردم است و تأثیر بسزایی در هنجارمندی رفتار آنها دارد.
یلدا نیز مانند بسیاری از آیین‌های ایرانی که سرشار از حکمت و دوراندیشی است هم از صورت و ظاهر زیبایی برخوردار است و هم محتوایی ژرف دارد به طوری که تأثیر این گردهمایی سالیانه را می‌توان تا سال دیگر حفظ کرد و خاطرات ماندگار آن را به ذهن سپرد و به آن دلخوش بود.
تا پیش از رواج صنعت چاپ و وسایل ثبت و ضبط و ابزار ارتباطی، ایرانیان تلاش می‌کردند با بهره‌گیری هدفمند از آیین‌ها و جشن‌های گوناگون فصلی که در طول سال برگزار می‌کردند با نقل سینه به سینه‌ی باورها، ارزش‌ها، تاریخ اساطیری ایرانی و رفتارهای مبتنی بر پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک، از فراموشی آنها جلوگیری کنند و به موازات برقراری ارتباط بین نسلی به غنای آن بیافزایند؛ به همین دلیل نحوه‌ی برگزاری آیین‌ها به گونه‌ای بود که به نهادینه شدن رفتارها می‌انجامید. لباس نو و مرتب و منظم پوشیدن، احترام به بزرگتر، دید و بازدید، دانش‌ورزی، گاه شناسی و پایش روزها و شب‌های سال با هدف برنامه‌ریزی برای کار و تلاش، آگاهی به خواص خوراکی‌ها و میوه‌ها، استفاده از اوقات فراغت برای حکمت‌اندوزی و آشنایی با زندگی گذشتگان و عبرت‌آموزی از سرنوشت آنها، پاسداشت طبیعت و مظاهر طبیعی و احترام قائل بودن برای آب و درخت و هوای پاک و … همه و همه در دل آیین‌های ایرانی گنجانیده شده و عامل وحدت اقوام ایرانی صرف نظر از باورها، قومیت‌ها و زبان و لهجه و نحوه‌ی لباس پوشیدن آنها بوده است. کما این که ایرانیان مسلمان و زرتشتی و کلیمی و مسیحی همه با هم و با هزینه‌ی خودشان نوروز باستانی را پاس می‌دارند و تنها این آیین و شب یلداست که می‌تواند همه را پای یک سفره بنشاند. لذا نباید از این آیین‌ها که عامل اصلی تحکیم وحدت ملی است غافل بود.
این که در شب یلدا چه بخوریم و چه بنوشیم و چقدر هزینه کنیم نباید ما را از فلسفه‌ی این گردهمایی غافل کند. زیرا چه بسا تغییرات ناگزیری که بر اثر جنگ، زلزله، مهاجرت، رکود و تورم و فقر روی کمیت برگزاری این آیین تأثیر بگذارد و ما را از فلسفه‌ی اصلی آن دور کند اصل این است که ما فراموش نکنیم ایرانی هستیم و باید همه در کنار هم باشیم و با نقل داستان‌های شاهنامه، دعا کردن، حافظ‌خوانی، لغزگویی و طرح و حل معما و داستان‌سرایی و نقل خاطرات شنیدنی به یکدیگر یادآور شویم که به چه سرزمینی با چه پیشینه‌ی تاریخی و بزرگانی که در آن بالیده‌اند تعلق داریم. ایرانیان در هر کجای دنیا که باشند در ایام نوروز و شب یلدا با رفتاری مشترک سیمای ملتی واحد را به نمایش می‌گذارند. ملتی که فراز و نشیب‌های گوناگون را پشت سر گذاشته و خواهد گذاشت و هزاران سال پاییده و از زبان و فرهنگ خود به بهترین شکل ممکن نگهبانی کرده است. از این رو ایام نوروز و شب یلدا به منزله‌ی بزنگاهی برای نگهبانی از فرهنگ و به نمایش گذاشتن ژرفایی آن به رخ کشیدن وحدت ملی و بالیدن به ویژگی‌های منحصر به فرد چنین روزها و شب‌هایی است.