سرمقاله
اسماعیل عسلی- سردبیر
هر خانه یک مدرسه
ناگزیری دانش‌آموزان برای خانه‌نشینی و دوری آنها از مدرسه به دنبال شیوع کرونا امری اجتناب‌ناپذیر بود چرا که ساز و کار مقابله با فراگیری کرونا در کوتاه‌مدت در فضاهای آموزشی فراهم نبود. از طرفی دانش‌آموزان نیز برخلاف مواردی که تعطیلی خود را در پارک‌ها، سطح شهر، طبیعت و خانه‌ی دوستان و آشنایان می‌گذراندند این بار باید خانه‌نشین شوند.
صدا و سیما با همکاری آموزش و پرورش مبادرت به برنامه‌ریزی برای آموزش دروس مختلف کرده هر چند دانش‌آموزانی که والدینشان با حساسیت روند پیشرفت آنها را پیگیری می‌کنند کم و بیش با معلمان خود در ارتباط تلفنی هستند. البته خلأ آزمون‌های روزانه قابل پر شدن نیست در عین حال خانه‌نشینی دانش‌آموزان بستری را فراهم آورده که قشر کودک و نوجوان با فاصله گرفتن از دلمشغولی‌های رایج شده در فضاهای مجازی با صدا و سیما آشتی کنند.
تردیدی نیست که شبکه آموزش به تنهایی قادر به پاسخگویی به نیازهای متعدد دانش‌آموزان در کلاس‌های گوناگون نیست هر چند می‌تواند با بهره‌گیری از توان شبکه‌های دیگر که اهداف آموزشی را دنبال می‌کنند بخش‌هایی از سرریز برنامه‌هایش را پوشش دهد.
نکته‌ی مهمی که در این میان نباید از آن غفلت کرد برقراری پیوند با صدا و سیما در رابطه با نیازهای آموزشی است. چرا که تلقی بسیاری از مردم این است که وظیفه‌ی صدا و سیما پر کردن اوقات فراغت با برنامه‌های شاد و پخش فیلم، کارتن و انعکاس اخبار است. غلبه‌ی برنامه‌های آموزشی صدا و سیما با محوریت آموزه‌های دینی که در ساعات شرعی و مناسبت‌های گوناگون تولید و پخش می‌شود نگاه به آموزش را در سایر حوزه‌ها به سایه می‌برد که می‌توان با نهادینه کردن آموزش‌های مجازی به جبران آن همت گماشت.
یکی از مزیت‌های صدا و سیما در بخش آموزش امکان اجرای آزمایش‌های عملی متعدد در زمینه‌ی فیزیک، شیمی و علوم طبیعی است که امکانات محدود آزمایشگاهی و محدودیت فضا در مدارس مانع از تحقق آن است. ضمن اینکه صدا و سیما می‌تواند با برگردان برنامه‌های آموزشی تولید شده در کشورهای توسعه‌یافته به زبان فارسی و پخش آن در شبکه‌ی آموزش به تنوع و کیفیت برنامه‌های خود بیفزاید. بسیاری از این برنامه‌ها برای والدین که با حساسیت و برای حصول اطمینان از دل سپردن فرزندانشان به برنامه‌های آموزشی سیما کنار دست آنها می‌نشینند نیز مفید است و حداقل تأثیر آن این است که اگر بخواهند در گرفتن آزمون از فرزندانشان جای معلم را بگیرند با مشکل زیادی مواجه نخواهند شد.
مزیت دیگر برنامه‌های آموزشی صدا و سیما کیفیت بالای آن است زیرا معمولاً از معلمان و مدرسینی بهره می‌گیرد که جایگاه ممتازی در گروه‌های آموزشی دارند. ممکن است یک معلم در زمان تدریس بخشی از کتاب در مدرسه به دلیل دغدغه‌ی فکری یا بیماری و کم‌حوصلگی از کارایی بالایی برای تفهیم مطلب برخوردار نباشد اما چنین مشکلی برای معلمانی که در شبکه آموزش صدا و سیما تدریس می‌کنند وجود ندارد.
معلوم نیست طوفان کرونا کی فرو می‌نشیند به هر حال بازگشایی مدارس در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. هر چه هست صدا و سیما می‌تواند از این فرصت طلایی برای نهادینه کردن جایگاه خود بیش از پیش استفاده کند زیرا پیش از این معمولاً بانوان خانه‌دار در زمان عدم حضور فرزندان از برنامه‌های کاملاً تفریحی و شاد و بعضاً فرامرزی استفاده می‌کردند که هم اکنون با توجه به تلاقی آن برنامه‌ها با برنامه‌های آموزشی برای دانش‌آموزان، شرایط جدیدی حاکم شده و شاهد تغییر اولویت‌ها هستیم.
صدا و سیما باید عقب‌افتادگی خود در برخی موضوعات را جبران کند و در جهت رفع برخی اعتمادزدایی‌ها حرکت‌های هدفمندی داشته باشد تا آسیب‌های فرهنگی ناشی از رویکرد به تماشای برنامه‌های فرامرزی را به حداقل برساند زیرا هر چند نمی‌توان همه برنامه‌های ماهواره‌ای را به یک چوب راند ولی هدفمندی برخی برنامه‌های فرامرزی برای گرفتار کردن مردم در گرداب رویکردهای مخرب و تهدیدکننده هویت فرهنگی قابل انکار نیست. ما نمی‌توانیم منکر برخی تضادهای فرهنگی باشیم و اینگونه نیست که بتوان با اتکا به مؤلفه‌های فرهنگ غربی احساس خوبی داشت البته نظم و قانونمندی، تقسیم وظایف بر اساس شایستگی‌های علمی، نگاه مقتصدانه به زندگی، تبعیت از برنامه در همه‌ی زمینه‌ها از جمله ویژگی‌های خوب فرهنگ غربی است ولی آنها از چیزهایی رنج می‌برند که زاییده زیاده‌روی در برخی رویکردهاست. اگر ما می‌توانستیم در برخورد با فرهنگ غربی به پالایش دست بزنیم و از محاسن آن بهره بگیریم حرفی نبود ولی متأسفانه از آنجایی که تبعیت از شیوه‌های مثبت زندگی غربی سخت و برعکس دنباله‌روی از دورریزهای فرهنگی آنها آسان است، معمولاً ما بازنده‌ی چنین تعاملی هستیم.
به هر تقدیر صدا و سیما باید با درک واقع‌بینانه از نیاز مردم به شادی و نشاط و گسترش نگاه امیدوارانه به زندگی ضمن بازنگری در برنامه‌های خود زمینه بهره‌گیری هر چه بیشتر عموم مردم از رسانه‌ی ملی را فراهم کند تا به زودی شاهد تحقق شعار هر خانه یک مدرسه باشیم.