یادداشت
محمد عسلی
درخت دوستی بنشان
تعاون به مفهوم همکاری در کمک به همنوع یکی از سفارشات مهم قرآن کریم است که خداوند ابزار و اسباب آن را هم معین کرده و به آن سفارش اکید نموده است.
«تعاونوا علی البر والتقوی و لا تعاونوا علی الاثم والعدوان»
[همکاری و کمک کنید در نیکی و پرهیزگاری و کمک نکنید به گناه و دشمنی]
بی‌شک حافظ با الهام از این آیه شریفه غزل معروف درخت دوستی را سروده که مطلع آن چنین است:
«درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد
نهال دشمنی برکن که رنج بی‌شمار آرد…»
هر چند بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در ایران وزارتی به نام وزارت تعاون تشکیل شد و در فارس هم اداره کل تعاون شهری و روستایی داریم، اما آنچه بیش از مسایل شکلی و صوری مهمند فرهنگ یاری و عرف متداول در اندیشه، گفتار و رفتار مردم ماست که بالاصاله به بهانه‌ها و مناسبت‌های مختلف در یاری همنوعان خود در شرایط سخت دریغ نداشته‌اند.
اوج این حمایت و یاری را می‌توان در هنگام بروز سوانح طبیعی مانند: زلزله، سیل، آتش‌فشان و نهایتاً جنگ مشاهده کرد که بعضاً به حماسه و شکوهی خاص تبدیل شده است.
در قرآن کریم مسلمانان به یاری همنوعان خود توصیه شده‌اند و حتی پرداخت خمس و زکات که در مواردی واجب شمرده شده به منظور یاری رساندن به بیچارگان و درماندگان است.
مرحوم ملک‌الشعرای بهار هم به تقلید از سعدی بزرگ در این موضوع شعری مانا سروده‌اند:
«آدمیان شاخه و برگ همند
کاین همه از یک تنه آدمند
هر که تنی کشت نه شاخی فکند
بلکه درخت بشر از بیخ کند…»
و اما بعد.
جنگ خانمانسوزی که چندین سال است بسیاری از مردمان کشورهای مسلمان را در فقر، ناکامی و مهاجرت‌های سخت فرو برده نهایت جنایت، سبوعیت، خودخواهی و مردم‌آزاری را به نمایش گذاشته تا جایی که پیر و جوان، خرد و کلان، زن و مرد و کودکان بی‌پناه با گذشتن از راه‌های سخت و دشوار در پشت سیم خاردار مرز کشورهای اروپایی گیر افتاده و به وضع فلاکت‌باری یا جان می‌دهند و یا به گدایی و دریوزگی افتاده‌اند، این وضعیت اسفبار که حاصل جنگ‌های نیابتی و جنایات داعش و امثالهم است حتی دل انسان‌های ناباور و لائیک را هم به درد آورده تا جایی که پیرزنی در اطریش نان خود را برای این آوارگان آورده است.
متأسفانه جنگ کوری که منطقه خاورمیانه غربی را در کام اژدهایی خود بلعیده ناشی از جهل، تعصب، خودخواهی و کبر امیرانی است که روی سرزمین طلای سیاه نشسته و ماحصل فروش گذشته و حال نفت کشورشان را برای خرابی و کشتار تقدیم ازمابهتران می‌کنند تا اسلحه و جنگ‌افزارهای پیشرفته‌تری برای کشتار برادران و خواهران دینی و نژادی خود به دست آورند.
جنگ در سوریه، لیبی، یمن، عراق، افغانستان و شاید که نه حتماً فردا در دیگر کشورهای مسلمان که به آوارگی عظیم خیل پناه‌جویان انجامیده، مردم اروپا را انگشت به دهان کرده است تا نگاهی عمیق‌تر به عملکرد و سیاست دولتمردان خود داشته باشند و بدانند که اگر در کشورهای آسیایی جنگ، ناامنی و آوارگی را سبب شوند ترکش آن به کشورهای اروپایی و دیگر کشورها هم خواهد رسید.
زیرا به قول سعدی خدابیامرز:
«بنی آدم اعضای یکدیگرند
که در آفرینش ز یک پیکرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی‌غمی
نشاید که نامت نهند آدمی…»
اگر همه مسلمانان فقط به همین یک آیه که ذکر آن رفت توجه کنند و باورمند شوند سایه فقر، ناکامی، جهل و حتی تعصب کورکورانه و جنگ بر سر آنها گسترده نخواهد شد.
چه تعبیری زیباتر و بهتر از این می‌توان یافت که همه درخت دوستی و صلح و برادری بکارند و در نگهداری آن بکوشند.
به قول مرحوم فریدون مشیری در شعر کوچ:
«خیال نیست عزیزم
صدای تیر بلند است و ناله‌ها پیگیر
و برق اسلحه خورشید را خجل کرده است
چگونه این همه بیداد را نمی‌بینی؟
چگونه این همه فریاد را نمی‌شنوی؟
صدای ضجه خونین کودکی عدنی است
و بانگ مرتعش مادر ویتنامی
که در عزای عزیزان خویش می‌گریند
و چند روز دیگر نوبت من و توست
که یا به کشتن فرزند خلق برخیزیم
و یا به ماتم فرزند خویش بنشینیم
و یا به کوه به جنگل به غار بگریزیم…»
والسلام