یادداشت
محمد عسلی
درس‌های مَنا و منیت‌ها
لباسی ساده و بی‌پیرایه که پوشش یکسانی را یادآور می‌شود و مسلمانانی که موحدند و یک خدا را صدا می‌زنند و یکرنگی که سفید و سیاه و سرخ و زرد را همه رنگ خدا می‌کند و صدایی واحد را در جمعی یکصدا برای نزدیکی و تقرب به خدا به گوش جهانیان می‌رساند تا تفسیر و مصداق این آیه شریفه باشد: «انما المؤمنون اخوه» [همه مسلمانان برادرند] این برادری را نه در زرق و برق برج و باروها و مساجد و عبادتگاه‌ها بل در اخلاق و عمل کارگزاران و مدیران حج باید دید و از آن الگو گرفت.
آنگونه که خداوند در توصیف صفات و اخلاق حمیده پیامبر اسلام (ص) فرمود: «و لکم فی رسول الله اسو? حسنه…» [برای شما پیامبر (ص) سرمشق نیکویی است].
متأسفانه آنچه امروز و دیروز و روزهای پیشین در اعمال و رفتار مسئولین عربستانی شاهد بودیم، فاصله بسیار با اسوه حسنه دارد. یعنی هیچ مسلمانی بدین باور نرسیده که متولیان حرمین شریفین از چنان صفات خوبی برخوردارند که مسلمانان آنها را سرمشق خود بدانند و یا آنها مدیرانی توانمند و متقی‌اند که به اسلام و ارزش‌های اسلامی آراسته‌اند. زیرا چنین استنباط می‌شود که به هیچیک از آیات کلام‌الله مجید در خصوص برادران دینی خود عمل نکرده و برعکس شرایطی فراهم آورده‌اند که اولاً بین مسلمانان تبعیض و جدایی ایجاد کرده، ثانیاً برادران دینی خود را در قطیف و یمن می‌کشند و ثالثاً دست در دست دشمن مسلمانان گذاشته با حمایت‌های مالی آنها را در کشتار مردم سوریه، عراق، لبنان و افغانستان یاری می‌دهند.
پس به آیه شریفه زیر پشت کرده‌اند. «و اِن طائفتان من المؤمنین اقتتلوا فاَصلحوا بینهما فان بغت احداهما علی الاخری فقاتلوا التى تبغى حتى تفى‌ء الی امر الله فان فاءت فاصلحوا بینهما بالعدل واقسطوا ان الله یحب المقسطین» [و اگر دو طایفه از اهل ایمان با هم به قتال و دشمنی برخیزند، البته شما مؤمنان بین آنها اصلاح برقرار کنید و اگر یک قوم بر دیگری ظلم کرد با آن طایفه ظالم قتال کنید تا به فرمان خدا باز آید. پس هرگاه به حکم حق برگشت با حفظ عدالت بین آنها صلح برقرار کنید و همیشه با عدالت باشید که خدا اهل عدل و داد را دوست دارد.]
سؤال: آیا مسئولین عربستانی در خصوص مردم سوریه، یمن، بحرین و عراق به این آیه شریفه قرآن عمل کرده‌اند؟
نکته مهمتر آنکه بر اساس اظهارات حجاجی که از حج بازگشته‌اند، مأمورین سعودی رفتار تبعیض‌آمیز و زشت و زننده‌ای با آنها داشته‌اند که با روح اسلام و قران منافات دارد و عمل آنها مصداق «المؤمنون اخوه» نبوده است.
در خصوص مهاجرین سوری، لیبیایی، مصری و عراقی و افغانی که همه برادران و خواهران دینی آنها هستند هم بی اعتنایی شده و هیچگونه همکاری برای پذیرش آنان به عمل نیاورده‌اند.
و اما بعد.
آنچه در روز عید قربان در منا اتفاق افتاد و منجر به کشته شدن بیش از چهار هزار نفر و مجروح شدن هزاران زائر خانه خدا گردید به طور حتم ناشی از سهل‌انگاری و عدم مسئولیت‌پذیری مأموران سعودی بوده و گویی منتظر چنین حوادثی بوده‌اند تا به جای کمک و مساعدت فقط نظاره‌گر باشند و گناه را به گردن حجاج بیاندازند و پس از وقوع این کشتار عظیم هم حاضر نباشند در خصوص شناسایی اجساد و بهبودی بیماران و مجروحان و استرداد اجساد مطهر به وظایف خود عمل کنند.
هر چند وزیر امور خارجه عربستان در سازمان ملل طی سخنانی گفت: از این واقعه درس گرفته‌ایم و برای آینده پیشگیری می‌کنیم چنین وقایع ناگواری اتفاق نیفتد. اما قبل از آنان دولتمردان و مسئولین ادارات حج و زیارت کشورهای اسلامی باید درس بگیرند که به این متولیان اعتماد نکنند و به ترتیبی دیگر برای اعزام و حفاظت از حجاج خانه خدا عمل نمایند.
مسلماً اگر همه دولتمردان کشورهای اسلامی یکصدا و یکدل شوند می‌توان مدیریت حج را به صورت شورایی تثبیت کرد و دست سعودی‌ها را از این ترکتازی‌ها کوتاه نمود.
ما از واقعه دهشتناک و فاجعه بزرگ منا آموختیم که عربستان امن نیست.
آموختیم که در اندیشه و عمل امیران سعودی و مأموران آنها دشمنی و تبعیض به یک باور تبدیل شده است.
آموختیم که اهمیت جنگ در یمن برای سعودی‌ها مهمتر از برگزاری سالم حج است.
آموختیم که سختگیری آنها در صدور ویزا و اصرار در کاهش نفرات برای ایجاد امنیت بیشتر نیست.
آموختیم که مسئولین بهداشت و پزشکی آنها آمادگی لازم به لحاظ روحی و توانمندی تخصصی برای درمان بیماران حج به نسبت حجم وسیع واقعه منا ندارند و از چنان احساس مسئولیتی که باید برخوردار نیستند.
آموختیم که اقتدار آنها نه به خط مشی و مدیریت سیاسی و دینی است، بلکه به دارایی‌های مادی و ذخایر ارزی آنهاست که اگر این نبود اردوغان به گونه دیگری در خصوص عملکرد آنها قضاوت می‌کرد.
و بسیار آموخته‌های دیگر که جای بحث فراوان دارد.
و یک سؤال بی‌پاسخ که آیا در چنین شرایطی حج تمتع به مسلمین واجب است و باز هم باید تمهیدات لازم برای اعزام آنان فراهم کرد؟