یادداشت
محمد عسلی
راز و رمز انقلاب اسلامی ایران
برادرم از شیراز زنگ زد که با پدر به راهپیمایی رفته‌ایم، همه آمده بودند. گفتم: پدر با آن سن و سال و بیماری که به سختی از خانه بیرون می‌رود مگر برای دیدن دکتر، چگونه راضی شد بیاید؟
گفت: با اصرار خودش بود. گفت: تکلیف است. اگر نیایم روز قیامت باید جواب بدهم.
مادر هم آمد. خیلی‌ها آمده بودند، در کوچه ما احدالناسی در خانه نماند. گفتم عجب!
گفت: بله. همسایه‌های کلیمی هم آمده بودند یک گروه تشکیل داده بودند. گویی صحرای محشر بود! گویی اراده‌ای دیگر بود!
گفتم: حالا وضع چگونه است؟ گفت: تمام است، تمام.
شاه که رفت همه چیز برای سقوط نظام شاهنشاهی فراهم بود، گر چه شاه از مدت‌ها پیش در اذهان عمومی مردم مرده بود. اما با آمدن امام، گویی اصالتاً هیچگاه نبوده است.
و اما بعد:
بسیاری از مفسران سیاسی و تحلیلگران سیاست و اقتصاد و تاریخ‌پژوهان و نویسندگان هر یک برای سقوط نظام شاهنشاهی در ایران و پیروزی انقلاب اسلامی تحلیل‌ها و تفسیرهای گونه‌گون دارند و کتاب‌ها و مقالات بسیاری به رشته تحریر درآمده است.
حسنین هیکل‌ ‌روزنامه‌نگار معروف مصری در کتاب «ایران و روایتی که ناگفته ماند» در باره انقلاب اسلامی ایران نوشت: انقلاب اسلامی ایران بزرگترین اتفاقی است که در قرن معاصر تمام معادلات سیاسی و نظامی خاورمیانه را به هم می‌ریزد.
کارتر، رئیس جمهور اسبق آمریکا در کنفرانس معروف گوآدلپ بعد از سخنرانی ژیسکاردستن گفت: «اوضاع ایران به کلی تغییر کرده است، شاه دیگر نمی‌تواند بماند. مردم ایران دیگر او را نمی‌خواهند. دولت یا دولتمردی در ایران باقی نمانده است که حاضر به همکاری با او باشد. اما جای نگرانی نیست، نظامی‌ها هستند. آنها قدرت را به دست خواهند گرفت. بیشتر فرماندهان نظامی ایران در مدارس ما تحصیل کرده‌اند و فرماندهان و رؤسای ارتش ما را خیلی خوب می‌شناسند. آنها حتی یکدیگر را به اسم کوچک صدا می‌زنند.»
«امام خمینی گاه به مقامات آمریکایی پیام تهدیدآمیز می‌فرستادند و آنان را به قطع رابطه و تحریم نفتی تهدید می‌کردند و گاه مردم آمریکا را به شرط تغییر سیاست، وعده دوستی می‌دادند. همین موضع موجب گردید که ژنرال هایزر آن را ضربه سنگینی به دولت آمریکا توصیف کند.
هفته‌نامه تایم برای اولین بار پرده از ناامیدی آمریکایی‌ها برداشت و اعلام نمود امیدی برای بقای شاه نمانده «روزنامه اطلاعات ۱۶/۱۰/۵۷»
وقتی میشل پونیاتوسکی سفیر فرانسه در ایران در دیماه ۵۷ برای مذاکره با شاه وارد ایران شد، بعد از ملاقات با شاه نتیجه‌گیری سفر خود را چنین گزارش داد: «نقطه اوج بحران نزدیک است، روش مخالفان تظاهرات و اعتصاب است. ازهاری شکست خورده و جز ارتش همه خواستار برکناری شاه هستند، این جنگ بین سلطنت و روحانیت است. اخراج آیت‌الله خمینی خطرناک است، نیروهای مذهبی و ارتش در ملی‌گرایی، سنت‌گرایی و ضد مارکسیست بودن مشترک هستند، و وفاداری ارتش در حال فرسوده شدن است…»
عباس قره‌باغی در کتاب اعترافات ژنرال ص ۲۵۲-۲۵۳ نوشته است: «اعتصاب چنان ارکان دولت بختیار را درنوردید که قدرت پرداخت حقوق ارتشیان، مهم‌ترین رکن حافظ رژیم را نداشتند، به همین جهت با کمک ژنرال هایزر اسکناس در خارج از کشور چاپ و توسط هواپیمای نظامی وارد و بین آنها توزیع کردند.
آری بختیار که در هنگام ارائه‌ی برنامه دولت به مجلس اعلام کرده بود که یکی از برنامه‌های دولت من پایان دادن به اعتصابات و به گردش در آوردن چرخ‌های اقتصادی کشور است، نه تنها نتوانست اعتصابات را متوقف کند، بلکه روز به روز بر دامنه و توسعه‌ی آن افزوده شد و بختیار را با شکست مواجه کرد.
بختیار مدعی بود که اگر به ملت آنچه را که سالیان دراز آرزو کرده و به او نداده‌اند به او بدهند تسکین پیدا می‌کند.» بر همین اصل معتقد بود چنانچه سانسور را بردارد، ساواک را منحل کند، زندانیان سیاسی را آزاد کند، بنیاد پهلوی را به دولت منتقل کند و کمیسیون شاهنشاهی را تعطیل کند، به تمام خواست‌های مردم پاسخ گفته و مردم نیز به او پاسخ مثبت می‌دهند. او فکر می‌کرد که درد مردم از اینهاست و اگر علت این دردها برطرف شود، دیگر دلیلی برای طغیان و عصیان باقی نمی‌ماند.» «صفحه ۸۹ کتاب سی و هفت روز پس از سی و هفت سال»
اما اینها درد اصلی مردم نبودند. درد اصلی رژیم شاهنشاهی بود…»
تحلیل‌ها و تفسیرها، نوشته‌ها و خاطرات در خصوص انقلاب اسلامی ایران، چرایی و چگونگی ظهور آن و علت پیروزی آن بسیار است و در این کوتاه‌سخن نمی‌گنجد. مختصر مطالبی که از نوشته‌ها آورده شده صرفاً به منظور یادآوری بود.
اما هنوزاهنوز وقت و فرصت باید تا راز و رمز انقلاب اسلامی ایران را بتوان به تحلیل برد، پرده‌ای در میان نیست. خواست خدا بود و اراده مردم، هدایت و رهبری شجاعانه و قاطعانه امام راحل بود و ایستادگی در برابر تمامی موانع و فشارها که چنان و چنین شد.
آنچه مهم است پیروزی و نتیجه‌ زحمات ملت، رهبری و خون شهدا است که ما را تا بدینجا رساند.
هنوز کارهای سخت و راه‌های پرفراز و نشیبی در پیش است تا به مقصد نهایی برسیم.
والسلام