یادداشت
محمد عسلی
دعا و امام سجاد (ع)
در ایام شعبانیه، صواب آن دیدم که امام سجاد (ع) را یادآور شوم به دعا که به معنای خواستن است و طلب.
و این طلب را حالتی باید و لیاقتی که به اجابت رسد. ظریفی در توصیف دعا گفته است پرواز روح آدمی به سوی خداست که اگر چنین شود در بازگشت گره‏گشا خواهد بود چنانکه پالایش کننده روح است و به اجابت رساندن نیاز.
و اما بعد:
امام سجاد علیه‏السلام که او را زین‏العابدین «زینت ستایشگران» نامیده‏اند بدان شهره بوده با دعا و او را رابطه‏ای دائمی بوده با خدا.
همان خدایی که به تعبیر قرآن از رگ‏های گردن به ما نزدیک‏تر است، چنانکه با الهام از آن حافظ سرود:
«بی دلی در همه احوال خدا با او بود
او نمی‏دیدش و از دور خدایا می‏کرد…»
و سعدی نیز به بیانی دیگر سرود:
«دوست نزدیکتر از من به من است
وین عجب بین که من از وی دورم
چه کنم با که توان گفت که او
در کنار من و من مهجورم»
و امام سجاد علیه‏السلام با خدا چنین گفت‏وگو داشت به تقاضا و دعای فراوان:
«خدایا مرا به منطق هدایت گویا ساز و به آیین تقوی مُلهم نمای و به خوی و خصلتی که پاکیزه‏تر است موفق دار و به کاری که پسندیده‏تر است بگمار.
خدایا مرا به بهترین راه روان ساز و چنان کن که بر آیین تو بمیرم و هم بر آن آیین زندگی از سر گیرم.
خدایا بر محمد و آلش رحمت فرست و مرا در مجاری اعتدال و مجالی احوال از منت اعتدال برخوردار ساز و در اقوال و افعال از اهل صواب و سَداد و از ادله هدایت و ارشاد و از زمره صالحین عباد قرار ده و رستگاری در معاد و سلامت از ورطه عذاب را نصیبم فرما…»
با دقت و تأمل در این صفحه از دعای امام سجاد (ع) برگرفته از صحیفه سجادیه صفحه ۲۴۳ می‏توان یک مانیفست اسلامی ترسیم کرد که هدف از مسلمانی چیست و امام زین‏العابدین (ع) از خدا چه خواسته و طلبی کرده است.
که متأسفانه ما به فراموشی از اصل و متن به حاشیه پرداخته‏ایم و به جای بیان ساده و ترجمه فارسی این دعاها که خلق را بیش از پیش به اسلام واقعی نزدیک می‏کند به توصیفاتی پرداخته‏ایم که تأثیر آ ن در زندگیمان همانند ترانه‏ای است بر بال باد و به دنبال لحظات از دست رفته فراموشی و نسیان است و همان افعال ناپسند به عادت نزدیک.
اگر نه در شعبان که در تمامی ماه‏ها می‏توان از غنای دعاها آیین و اصول انسان‏سازی و اسلام‏فهمی را ترویج کرد و نمونه‏هایی از آنها را در تابلوهای عریض و طویل چهارراه‏ها نصب نمود تا به جای تبلیغات گوشی‏های همراه که منادی بسیاری هزل‏گویی‏ها و انحرافات شده‏اند، روح ما با سلامت روان همساز شود و انسان را دمی به فکر اندازد که ائمه و رهبران دینی ما به دنبال چه بوده‏اند و خدا را چگونه صدا می‏زدند و او را چگونه توصیف می‏کردند و از او چه می‏خواستند با کدام زبان و در چه حالتی.
تولد امامان هر کدام یادآور پیام تاریخی از باب اعتقادات، صداقت و راستگویی و راست‏کرداری آنها باید باشد و نه هیچ چیز دیگر.
زیرا دعا وسیله‏ای برای تمرکز روح پرستنده است و حالتی که منکرات و گزافه‏گویی‏ها را از ذهن و باور دور می‏دارد.
چنانکه حافظ را عقیده بر این بود که:
«به خدا که جرعه‏ای ده تو به حافظ سحرخیز
که دعای صبحگاهی اثری کند شما را…»
سحرخیزی که هر مسلمانی را به نماز بامدادی فرا می‏خواند فرصتی برای آمادگی پالایش دادن روح عافیت‏طلب است.
و امام سجاد نیز در باره چنین فرموده است:
«خدایا برای خودت از نیروهای نفسِ من آنچه را باعث آزادی و پیراستگی‏اش گردد بستان و آنچه را که وسیله تأمین حوائج و اصلاح کار نفس من شود به آن وا گذار، زیرا نفس من در معرض هلاک است، مگر آنکه تواَش نگاه داری…»
و در پایان عید مولود بزرگان دین روز فهم باورها و آگاهی‏های آنان است. این فهم از دین و دنیا را به میان مردم بریم و از اوصاف بی‏تأثیر بپرهیزیم.
والسلام