یادداشت سردبیر
اسماعیل عسلی
تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل
آنچه در نیس فرانسه و استانبول و آنکارای ترکیه اتفاق افتاد دل مشغولی هایی را برای تمامی کسانی که دنبال کننده ی اخبار روز جهان هستند ایجاد کرد و واکنش هایی را به دنبال داشت که جنس و طعم و رنگ این واکنش ها سر در آبشخورهای گوناگونی داشت. طبیعی است که در جریان چنین رویدادهایی همواره تحلیل های سیاسی و امنیتی در پیشانی واکنش های رسانه ای قرار دارند اما با فرو نشستن غبار هیجانات ناشی از ناامنی های ایجاد شده، نگاه های واقع بینانه تدریجاً به آثار و پیامدهای اقتصادی چنین رویدادهایی معطوف می شود و با ارائه ی آماری که نشان دهنده ی سقوط بورس، لغو پروازهای بین المللی، کم رونقی مشاغل مرتبط با توریسم و کاهش ارزش جهانی پول ملی کشورهای بحران زده است، تلاش ها برای پایان دادن به شرایط ویژه و بحرانی آغاز می شود و از منظر افکار عمومی، توفیق دولت در فرو نشاندن هیجانات ناشی از یک رویداد در کمترین زمان ممکن، معیار توانایی آن دولت در مدیریت بحران تلقی خواهد شد.
باید اذعان داشت که امنیت، پاشنه ی آشیل اقتصاد مبتنی بر گردشگری است و در نقطه ی مقابل آن نظم و قانونمندی، احترام به ارزش های انسانی و حقوق بشر، بهداشت محیط زیست و حراست از هوای پاک، سعه ی صدر در مواجهه با فرهنگ های گوناگون، عبور و مرور ایمن و در عین حال بی وقفه و ارائه خدمات متنوع در شبانه روز، نقطه ی قوت کانون های مهم گردشگری در دنیاست.
این که اداره کنندگان کشورهای گردشگرپذیر تلاش می کنند با ایجاد جاذبه های گوناگون و امکانات بدیع، توفیق روزافزونی در جلب مردم سایر نقاط جهان به کشور خود داشته باشند، ریشه در تبعات اقتصادی و فرهنگی صنعت گردشگری دارد. تأثیر چنین صنعتی تا آنجاست که تحریم موقت گردشگری ترکیه از سوی روسیه به دنبال یک تنش نظامی و سیاسی به عذرخواهی بالاترین شخصیت اجرایی ترکیه از روسیه منجر می شود. جا دارد از خود بپرسیم مگر صنعت گردشگری چه دستاوردهایی دارد که در همه جای دنیا برای آن سر و دست می شکنند؟ کارشناسان امور اقتصادی بر این باورند که صنعت گردشگری کشوری مانند ایران می تواند آثاری جادویی به دنبال داشته باشد به طوری که به ازای هر گردشگر ۵ شغل ایجاد می شود، ضمن این که الزامات و اقتضائاتی که رعایت آنها برای حفظ و توسعه ی ظرفیت های گردشگری لازم است موجب خواهد شد که رعایت نظم و قانون و احترام به حقوق انسانی و شهروندی، حراست از محیط زیست و هوای پاک و همچنین حاکمیت قانون بر بازار خرید و فروش و ارتقای کیفیت کالاهای تولیدی، بیش از پیش مطمح نظر مسئولین و دست اندرکاران اداره امور کشور قرار گیرد. در واقع با یک تیر چندین نشان زده می شود. متأسفانه چندین سال است ما شرایطی را سپری می کنیم که تحمل آن برای فرانسه و ترکیه حتی در بازه زمانی کوتاه چند روزه هم آسان نیست. چرا باید اینگونه باشد؟
تعجب انگیز است ما از یک سو غبطه می خوریم که برداشت کشور قطر از منابع مشترک گازی با ایران سالانه میلیاردها دلار به ما لطمه وارد می کند اما با وجود این که می بینیم کشورهای حاشیه ای خلیج فارس که در گذشته برای تضمین امنیت خود به فرمانروایان محلی ایران در منطقه ی جنوب باج می دادند، بدون برخورداری از کوچکترین اثر باستانی و تاریخی ارزشمند در حوزه گردشگری گوی سبقت را از ایران ربوده اند، تأسف نمی خوریم. نکته ی شنیدنی این که این کشورها نه تنها از ظرفیت های معطل مانده گردشگری در ایران به نفع خود سود برده و گردشگران خارجی را از ما گرفته اند بلکه از خود ایران هم گردشگر جذب می کنند.
به نظر می رسد دستاویز ایجاد کنندگان سد و مانع در برابر سفر گسترده گردشگران به ایران عدم اطمینان از وجود توازن بین داد و ستدهای فرهنگی است و برداشت غالب این است که ما در چنین معامله ای بازنده ایم چرا که بیش از تاثیرگذاری، تاثیر می پذیریم!! در حالی که واقعیت چیز دیگری است. زیرا فرهنگ غنی ایرانی از قدرت تاثیرگذاری بالایی برخوردار است هر چند به شدت بنیان های آن در گرماگرم مقابله های موهوم آسیب دیده و به سخره گرفته شده است! ظاهراً دغدغه ی ما این است که نکند به ارزش های ما در جریان تعاملات فرهنگی آسیبی وارد شود. اما انعکاس نتیجه ی برخی پژوهش ها نشان می دهد که ما باید در مسامحات خود برای عمل به احکام و دستورات اسلامی تأمل کنیم چرا که بر اساس پژوهش صورت گرفته در دانشگاه جورج واشنگتن آمریکا برخی از کشورهای غربی در عمل به اسلام از ما جلوتر هستند به طوری که کشور مالزی که در میان کشورهای اسلامی بهترین عملکرد را در بحث تبعیت از قوانین و احکام اسلامی را داشته در رتبه سی و سوم قرار دارد. حال، تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل!
باید از خود بپرسیم که ما در قضیه پذیرش گردشگر خارجی از چه می ترسیم؟ آیا از این می ترسیم که بفهمند ما در عمل به اغلب قوانین و دستورات قرآن از غیرمسلمانان عقب تر هستیم؟ اگر ترس ما از این است با توجه به این که بر اساس پژوهش مورد اشاره غربی ها در بسیاری از موضوعات از ما جلوتر هستند، ترسی موهوم است! البته اگر ما تمامی احکام اسلامی را در چند اصل خلاصه کرده ایم و از سایر اصل ها غافل شده ایم در آن صورت داوری ما متفاوت خواهد بود! عقل حکم می کند که ما نتیجه ی چنین پژوهشی را نقطه قوت اسلام و نقطه ضعف خود به حساب آوریم نه این که در صدد تخطئه ی آن باشیم. این که یک محقق غربی فعال در دانشگاهی معتبر محاسن و برجستگی های موجود در مناسبات اجتماعی و اقتصادی در غرب را ملهم از تعلیمات اسلامی و قرآن می داند باید برای مسلمانان موجب افتخار باشد. گو این که حضرت علی (ع) نیز ۱۴ قرن پیش خطر چنین غفلتی را به مسلمان گوشزد کرده اند و فرموده اند مبادا غیرمسلمانان در عمل به اسلام از شما سبقت گیرند. البته هیچ کس نمی تواند رواج برخی رفتارهای منافی احکام اسلامی را در غرب انکار کند اما به حکم این که حافظ می گوید:
عیب می جمله بگفتی هنرش نیز بگوی
نفی حکمت نکند از بهر دل عامی چند
باید باور کنیم که ما فارغ از همه خودشیفتگی ها نیازمند بازنگری در داوری ها، عملکردها و ادعاهای خود هستیم. علی الخصوص نیازمند این هستیم که برای ترمیم جایگاه خود در جدول کشورهای عامل به احکام اسلامی به اندازه ای تلاش کنیم که تأثیرگذاری ما بر تأثیرپذیری ‏مان چربش داشته باشد و ترسی از مواجهه رو در رو با سایر فرهنگ ها نداشته باشیم.