یادداشت سردبیر
اسماعیل عسلی
شیراز، شهر پاک
پتانسیل های گوناگون موجود در شهر شیراز زمینه ساز عناوین گوناگونی است که در ترسیم دورنمای این شهر مورد استفاده قرار می گیرد‏.‏‏ از مقصدی مناسب برای گردشگری گرفته تا قطب پزشکی و توریسم درمانی‏،‏‏ قطب علمی و دانشگاهی و قطب زیارتی و گردشگری مذهبی و همچنین قطب الکترونیک و نهایتاً اکوتوریسم و مکانی مناسب برای طبیعت گردی که البته تحقق همزمان تمامی این دورنماها نیز مغایرتی با ظرفیت ها و هویت چند صد ساله ی این شهر ندارد‏،‏‏ اما آنچه در این میان حائز اهمیت است برخورداری از ویژگی خاصی است که به عنوان نیازی مشترک‏،‏‏ شیراز را مهیای پذیرش چنین عناوینی می کند‏.‏‏ این ویژگی معنادار هوای پاک مناسب است‏.‏‏ خوشبختانه شیراز در میان کلان شهرهای کشور از این نظر جایگاه خوبی دارد و کمتر اتفاق می افتد که همزمان با رخداد پدیده وارونگی هوا در زمستان‏،‏‏ نام شیراز در کنار تهران و کرج و اصفهان و اراک و قزوین قرار گیرد و به عنوان شهری که آلودگی آن به حد هشدار و اضطرار رسیده از آن یاد شود‏.‏‏ ولی با توجه به آرزوهای شیرینی که شهرداری شیراز‏،‏‏ میراث فرهنگی‏،‏‏ اوقاف و متولیان بقاع متبرکه‏،‏‏ کانون های علمی و دانشگاهی و پزشکی و نهایتاً مدیران ارشد استان برای این شهر در سر می پرورانند‏،‏‏ باید در آینده ای نه چندان دور شاهد بهبود شاخص های مربوط به میزان آلودگی شهر در همین حد نیز باشیم به طوری که بر مبنای آن بتوان از آن به عنوان یک ویژگی منحصر به فرد برای شیراز نام برد‏.‏‏ بدون اغراق اگر میزان فعلی آلودگی هوای شیراز به میزان ۵۰ درصد بهبود یابد‏،‏‏ که دور از دسترس نیست‏،‏‏ به راحتی می توان عقب ماندگی شیراز نسبت به استان های همجوار در تبلیغات برای جذب گردشگر را جبران کرد و آن را به یک برند توریستی تبدیل نمود‏.‏‏
ساز و کارهایی که می توان برای رسیدن به چنین نقطه ای در نظر گرفت نیز پیش از این در شهری مانند تهران تجربه شده است‏.‏‏ خط اتوبوس برقی که در چند مسیر اصلی پایتخت ایجاد گردیده تأثیر زیادی روی سرعت جابجایی و همچنین متقاعد کردن شهروندان تهرانی برای استفاده بیش از پیش از اتوبوس داشته است‏.‏‏ ضمن این که نمی توان سهم این چند مسیر برقی را در کاهش نسبی آلودگی شهر تهران نادیده گرفت‏.‏‏ تنها اشکالی که ایجاد خط برقی دارد عدم امکان گسترش آن به مسیرهای فرعی است اما مزایای آن زیاد است از جمله این که نیازمند مسیری اختصاصی است که موجب افزایش سرعت آن از یک سو‏،‏‏ متمایز و در واقع ممتاز شدن شهروندانی که از ناوگان اتوبوس شهری استفاده می کنند از سوی دیگر و همچنین تقدم یافتن وسیله ی نقلیه عمومی بر خودروهای شخصی خواهد شد‏.‏‏ مشکل بزرگی که در شیراز وجود دارد احساس راحتی استفاده کنندگان از خودروهای شخصی به دلیل نبود حریم برای ناوگان های عمومی و منع رفت و آمد برای خودروهای شخصی به استثنای چند مسیر محدود است‏.‏‏ اقدام اخیر صورت گرفته برای صدور قبض حق پارکینگ که در خیابان های حاشیه ای مناطق پر رفت و آمد و تجاری اجرا می شود‏،‏‏ منهای درآمدزایی که البته در آن تردیدی نیست تأثیر قابل ملاحظه ای روی کاهش رفت و آمد خودروهای شخصی ندارد و نخواهد داشت‏.‏‏ لذا شیراز نیازمند طرحی است که محتاج نیروهای ناظر فراوان نباشد و مسیرهای تعیین شده و شرایط ایجاد شده به عنوان مشوق اصلی شهروندان برای خودداری از تردد با خودرو شخصی در سطح شهر مطرح باشد‏.‏‏ در چنین طرحی باید با یک تیر چند نشان را هدف گرفت‏.‏‏ متأسفانه پروژه قطار شهری که امید می رفت در مسیرهای پیش بینی شده اجرایی شود و مورد استفاده قرار گیرد به دلیل کندی روند احداث آن که البته عمدتاً ریشه در کمبودهای مالی و تأمین بودجه داشته و تنها فاز ۱ مسیر ۱ آن مورد استفاده قرار گرفته نتوانست به صورت ضربتی مردم را به استفاده فراگیر از قطار شهری متقاعد کند و اگر بنا باشد روند احداث فازهای بعدی نیز دچار رکود و توقف های اعصاب خرد کن باشد‏،‏‏ زمانی به نتیجه خواهد رسید که حجم خودروهای تردد کننده در شهر بیش از میزان فعلی آن گردیده و تأثیری بر کاهش آلودگی هوا نخواهد داشت‏.‏‏ به همین دلیل شاید با توجه به منتفی شدن طرح منوریل به دلیل اشراف بر مناطق مسکونی‏،‏‏ بهره گیری از اتوبوس های برقی و ایجاد خط ویژه آن در مسیرهای اصلی شمالی – جنوبی و شرقی غربی شیراز کارگشا باشد‏.‏‏ پر واضح است که عملیاتی کردن منع رفت و آمد خودروهای شخصی در تمامی مسیرها امکان پذیر نیست و آثار اجرای طرح سه شنبه های بدون خودرو نیز هنوز خود را نشان نداده لذا اگر در امکان راه اندازی اتوبوس های برقی در مسیرهای اصلی نظیر نمازی به گل سرخ‏،‏‏ قصردشت به مصدق‏،‏‏ باسکول به میدان معلم‏،‏‏ میدان کوزه گری به چهار راه زندان‏،‏‏ میدان آزادی به کلبه‏،‏‏ میدان بسیج به چهارراه ریشمک و میدان آزادی به میانرود فراهم باشد تأثیر زیادی روی کاهش بار ترافیکی از یک سو و بهبود شاخص های آلودگی هوا از سوی دیگر خواهد داشت هر چند تشخیص عملیاتی بودن این ایده بر عهده کارشناسان است‏.‏‏ البته ناگفته پیداست که با توجه به وجود مراکز تجاری و مغازه ها و کارگاه هایی که در این مسیرها قرار دارد خصوصاً در مواردی که ایجاد خط اتوبوس برقی نیازمند توسعه ی عرض خیابان باشد‏،‏‏ مقاومت زیادی از سوی کسبه صورت می گیرد ولی اتوبوس برقی هم از این جهت که آلودگی ایجاد نمی کند و هم این که موجب تقدم شهروندان پیاده بر شهروندان استفاده کننده از خودرو شخصی می شود و احداث آن نیز به اندازه قطار شهری هزینه بر نیست‏،‏‏ قابل تأمل است‏.‏‏
چنین طرح هایی می تواند تحت لوای شیراز‏،‏‏ شهر پاک مطمح نظر قرار گیرد و حتی در صورت وجود بسترهای لازم اجرا و امتیاز آن به بخش خصوصی واگذار شود تا اجرای آن در پیچ و خم تحریم و کسر بودجه و تشریفات اداری با توقف مواجه نشود و خاطره بدی از نحوه ی اجرای آن در ذهن شهروندان بر جای نماند‏.‏‏