سرمقاله
اسماعیل عسلی
پیام های حضور حداکثری
در چارچوب های متداول، انتخابات دارای چند مرحله است که معمولاً از ثبت نام شروع می شود و به اعلام نتایج ختم می گردد و آخرین توصیه به کاندیداها نیز این است که تابع قانون باشید و اعتراض خود را از مجاری قانونی دنبال کنید و سپس همه چیز تمام می شود. اما اگر درست دقت کنیم متوجه می شویم که دو مرحله دیگر را نیز باید در نظر گرفت. یکی مرحله ی پیش از ثبت نام که به مردم و نامزدها بازمی گردد و موضوع یادداشت ما نیست و یکی مرحله ی ۴ ساله ی پس از اعلام نتایج است که متأسفانه در جامعه ی ما به آن توجهی نمی شود. وقتی یک نامزد ریاست جمهوری وعده هایی می دهد و اکثریت مردم بر اساس همان وعده ها به او رای می دهند، تمامی مؤلفه های تأثیرگذار در اداره ی کشور باید به رئیس جمهور فرصت بدهند و امکاناتی را برای او فراهم کنند که به وعده هایش عمل کند. اگر هم یک نامزد ریاست جمهوری وعده ای غیر قابل اجرا داده که با چارچوب های تعریف شده برای اداره کشور همخوانی ندارد قبل از روز برگزاری انتخابات باید توسط نهادهای قانونی از طریق رسانه ی ملی و مطبوعات به صورت رسمی اعلام کنند که چه بخش هایی از وعده نامزدها با قانون و مقررات کشور مغایرت دارد. هدف که تنها کشانیدن مردم به پای صندوق های رأی نیست بلکه هدف این است که مردم بر خود حکومت کنند.
جالب اینجاست همان طیف هایی که مانع تحقق خواست مردم توسط رئیس جمهور می شوند او را متهم به بدعهدی می کنند. البته هر رئیس جمهوری پیش از آن که چنین مسندی را در اختیار بگیرد بیشتر آرمانگراست تا واقع بین و همین امر موجب می شود که پس از تکیه دادن بر کرسی ریاست قوه مجریه احساس کند که باید با مردم در مورد امکان و عدم امکان تحقق برخی خواسته ها یا حداقل زمانبری آنها گفتگو کند. ناگفته نماند که مناسبات حاکم بر فضای اداری کشور به گونه ای است که تداعی کننده ی شرایط ملوک الطوایفی است یعنی باید برای هر شخص و مؤلفه ی تأثیرگذاری یک حوزه ی اعمال قدرت تعریف کرد و در این میان قوه ی مجریه وظیفه ی گیج کننده ای پیدا می کند به طوری که معمولاً یک تا دو سال اول ریاست جمهوری هر شخصی در صورت عدم آشنایی با فضای موجود به چانه زنی و یا توجیه شدن می گذرد. چنین فضایی بیشتر مدرسه ای است و از آنجا به فضاهای اداری دولتی رسوخ کرده است. در مدارس علمیه هم هر فردی ضمن این که درس می خواند، شاگردانی هم دارد و البته شاگردان هم نسبت به استاد خود غیرت به خرج می دهند و چه بسا کشف و کراماتی هم برای او دست و پا کنند که روح خودش هم خبر ندارد. نظام توصیه ای هم با فضای مدرسه ای بیگانه نیست زیرا در فضای مدرسه ای با وجود این که اهل مطالعه زیاد هستند اما فرهنگ شفاهی غلبه ی ملموسی دارد.
به هر حال بحث بر سر ۴ سال پس از برگزاری انتخابات بود. باید اذعان داشت که کارشکنی های معمول در مسیر راه رئیس جمهور تأثیر منفی زیادی بر مشارکت حداکثری دارد. آنچه انتخابات زیاست جمهوری را شورانگیز می کند باورمندی نسبت به وجود موازنه بین اختیارات و وظایف رئیس جمهور است هر چند یکی از دلایل بر زمین ماندن برخی طرح ها و وعده ها وابستگی اقتصاد ایران به نفت و در نوسان بودن قیمت این ماده حیاتی است که موجب می شود دولت نتواند روی بودجه ی ثابت خود برای تأمین هزینه ی طرح های وعده داده شده حساب کند . جالب اینجاست که ایران زمانی در دوران جنگ با نفت ۷ دلاری اداره شده و زمانی هم با نفت ۱۴۸ دلاری و دولت ها همواره یک چشم به نفت و یک چشم به سایر منابع داشته اند و سهم خزانه ی کشور از محل مالیات بر درآمد صنایع بخش خصوصی چندان قابل توجه نبوده است!
دوباره به همان بحث خودمان بر می گردیم یعنی این که داستان اختیارات رئیس جمهور نباید مثل مهریه ی زنان به حکم این که کی داده و کی گرفته پا در هوا بماند. بارها دیده و شنیده ایم که یک رئیس جمهور و یا وزیر برای اجرایی کردن برخی از خواسته های مردمی ناگزیر به ملاقات با افراد گوناگونی می شوند که هر کدام برای خود حوزه ی نفوذی دارند و دست آخر هم در مواردی اتفاق خاصی نمی افتد. البته برای کشوری که دوران گذار را طی می کند و مشغول تمرین دموکراسی است، اجرایی شدن همه ی مراحل انتخابات مخصوصاً مرحله ی وفای به عهد نامزدها آسان نیست. هر چند حضور حداکثری مردم غیر از آنچه به تحقق خواسته هایشان مربوط می شود به برقراری امنیت و همچنین تحکیم وحدت ملی نیز می انجامد و حائز اهمیت فراوانی است و مهمترین پیام حضور حداکثری به دنیا این است که مردم ایران خودشان قادر به حل مشکلاتشان هستند و اجازه ی دخالت به بیگانگان نمی دهند. یکی دیگر از پیام های حضور حداکثری در انتخابات این است که اقوام و مذاهب گوناگون تحت لوای پرچم ایران برای دفاع از تمامیت ارضی کشور از تمامی امکانات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و قانونی از جمله انتخابات بهره می گیرند تا روز به روز شاهد حاکمیت فضای بهتری باشند.