سرمقاله
اسماعیل عسلی
ایده ای در خور تامل
یکی از آرزوهایی که معلوم نیست به دل چند رئیس جمهور و استاندار و فرماندار و شهردار بماند، جلوه گری شهرها با ترکیب شهروندان ششدانگ و هنجارمند و نمونه است. وقتی می گوییم شهروند نمونه یعنی شخصی که با برخورداری از تعهدات اجتماعی بالا و احساس مسئولیت در خور تقدیر در برابر شهر و اهالی آن ضمن مشارکت در تمامی کارهایی که باید به صورت جمعی صورت گیرد به تمامی تعهدات خود بر اساس قوانین پای بند است.
شهروند نمونه کسی است که به تمام قواعد شهرنشینی پایبند است. از رعایت مقررات رانندگی و نکات بهداشتی گرفته تا بحث تفکیک زباله، پارک خودرو در محل مناسب به طوری که چه در زمان انجام کار و در حال حرکت و در محل سکونت معابر عمومی را اشغال نمی کند و حتی المقدور از وسایط نقلیه عمومی برای رفت و آمد استفاده می کند. اگر آپارتمان نشین است با پرداخت بموقع شارژ و مماشات با همسایگان از ایجاد بحث و درگیری خودداری می کند. در معابر عمومی زباله نمی ریزد. دوستدار محیط زیست است و در اغلب تلاش های عمومی که در راستای بهبود وضعیت شهر صورت می گیرد مشارکت می کند. از خودرو مستهلک و دودزا استفاده نمی کند. عوارض سالیانه خودرو و منزل مسکونی خود را بموقع می پردازد. سلوک عمومی و رفتار او به گونه ای است که اهل مشاجره و کشانیدن کار به جاهای باریک نیست. از تخریب و آسیب رسانیدن به اموال عمومی و تخریب امکانات تعبیه شده برای راحتی شهروندان خودداری می کند و در مجموع فردی است که چون به قانون احترام می گذارد طبعاً قابل احترام است.
زمانی بود که امکانات لازم برای تشخیص شهروندان نمونه بسیار دشوار به نظر می رسید زیرا نیازمند استعلامات فراوان از سوی ادارات و سازمان های مختلف بود اما با وجود دولت الکترونیک این کار چندان دشوار و وقت گیر نیست و ظاهراً با ارائه ی یک برنامه ی هدفمند به رایانه می توان فهرست شهروندان نمونه را به صورت سالیانه استخراج کرد و کارت شهروند نمونه را به آنها اهدا نمود و هر شهروندی که بتواند هفت سال پیاپی کارت شهروند نمونه بگیرد می توان نشان شهروند ممتاز را به او اهدا کرد و برای او امتیازاتی قائل شد از جمله دعوت شدن به آیین ها و جشن ها و بازدید رایگان از مراکز فرهنگی و اهدای کارت شهروندی سالیانه و برخورداری از تخفیف در بهره گیری از خدمات شهری و امتیازات دیگر.
پر واضح است که اگر شاهد مدیریت واحد شهری بودیم، ساز و کارهای لازم برای کار فرهنگی در راستای معرفی شاخص های شهروند نمونه و داوری پیرامون نحوه ی رفتار شهروندان خیلی راحت تر بود ولی در عین حال در شرایط فعلی هم می توان با هماهنگی ادارات و سازمان ها و استفاده از امکانات دولت الکترونیک حتی اگر یک شهروند مرتکب تخلف در جریان ساخت و ساز هم شد برای این حرکت او امتیاز منفی منظور کرد. به هر حال هر یک از ما در طول سال با افراد و مجامع گوناگون و ادارات و سازمان ها مناسبات و تعاملاتی داریم که بازخوردها و داوری هایی را به دنبال دارد. فرآیند بازخوردها و داوری ها پیرامون رفتار یک شخص در نهایت برای او وجاهت اجتماعی و اعتبار ایجاد می کند.
بی تردید تفاوت زیادی وجود دارد بین کسی که از طریق رانت و رابطه و پادوکی این و آن، نام و نشانی به هم زده و برای خود امتیازاتی دست و پا کرده و زمینه ی نفوذ خود را فراهم نموده با کسی که از طریق احترام گذاشتن به قانون و مردم و پایبندی به نظم و انضباط از دیگران ممتاز گردیده است.
جامعه ی ما باید به سمتی برود که رفتار شهروندان و آثار وجودی آنها معیار تعیین میزان صلاحیت شان برای مسئولیت پذیری و ترقی باشد نه قضاوت جانبدارانه ی این و آن که معلوم نیست چه منظوری پشت آن نهفته است.
پیشنهاد می شود شورای اسلامی شهر و شهردار شیراز به دنبال تمهید ساز و کارهای قانونی برای اهدای نشان شهروند نمونه و ممتاز به شهروندان هنجارمند باشند و بدون این که بخواهند به چنین حرکتی رنگ و بوی سیاسی بدهند به دنبال ارائه ی تعریفی جامع و مانع از یک شهروند نمونه و ممتاز باشند و این حرکت را تا رسیدن به نتایج مطلوب و نهادینه کردن رفتارهای سازنده و اثرگذار ادامه دهند تا آنجا که حتی دانش آموزان در دوره های مختلف تحصیلی نیز پیش از ورود به دانشگاه عملاً با مشخصات یک شهروند نمونه آشنا باشند.
به نظر می رسد تنها آفتی که می تواند نهال این ایده را از بیخ و بن بخشکاند دخالت دادن باورهای فردی و رویکردهای سیاسی در آن است چرا که ما از سیاسی کردن مساجد و دانشگاه ها و ورزش و اذهان و باورهای شخصی تاکنون چه خیری دیدیم که بخواهیم فرهنگ شهروندی را نیز به آن آلوده نماییم.
شاید این ایده که بی گمان ناپختگی هایی دارد با حذف و اضافه ها و جرح و تعدیل هایی قابلیت تبدیل شدن به یک طرح قابل اجرا را داشته باشد.