سرمقاله
اسماعیل عسلی
دنیای فوتبالی
هم‌آغوشی فوتبال به عنوان یک ورزش جذاب و گروهی با فرهنگ و اقتصاد حساسیت ملت‌ها را نسبت به نتایج آن خصوصاً در تورنمنت‌های بین‌المللی بالا برده و جلوه‌گری بازیکنان در چنین عرصه‌ای از جهات تاکتیکی، تکنیکی و اخلاقی و همچنین برخورداری آنها از روحیه تیمی و نقش کادر فنی در گزینش‌ها، مهره چینی‌ها، تعویض‌ها و کار روی قدرت بدنی بازیکنان به هیجان اینگونه مسابقات می‌افزاید. از جمله پدیده‌های برجسته در جریان این مسابقات واکنش مردم پس از پیروزی تیم کشورشان در رودررویی‌های جهانی است که از منظر جامعه‌شناسی حایز اهمیت شایانی است. نحوه‌ی شادمانی مردم ایران از زن و مرد و کودک و جوان پس از مشاهده پیروزی کشورشان تفاوت زیادی با شادی مردم سایر کشورها دارد و نشان‌دهنده‌ی این است که وجود خلأهای فراوان برای ابراز شادی موجب می‌گردد که مردم چنین فرصتی را غنیمت بشمارند و این مسئله برای ایرانیان ساکن در خارج از کشور از لحاظ هویتی و ابراز وجود و بر سر زبان افتادن نام زادگاهشان خیلی مهم است.
تجربه ثابت کرده است که وقتی سیاست به صورت تمام قد وارد ورزش می‌شود به برخی از دستاوردهای صلح‌آمیز ورزش آسیب وارد می‌کند زیرا ورزش عرصه‌ی رقابت سالم کشورهاست بدون جنگ و خونریزی و عاری از به رخ کشیدن مسایل نژادی و کینه‌های تاریخی اما زمانی که شخصی مثل هیتلر در جریان بازی‌های المپیک به حضور یک سیاهپوست واکنش منفی نشان می‌دهد مورد اعتراض افکار عمومی جهانی قرار می‌گیرد. در واقع میادین ورزشی عرصه‌ی تمرین همزیستی مسالمت‌آمیز انسان‌هاست که در عین رقابت و تلاش برای سبقت گرفتن از یکدیگر ملزم به رعایت قواعد اخلاقی و بازی جوانمردانه هستند. هر چند رسوبات بر جای مانده از کینه‌های تاریخی اجازه نمی‌دهد که سیاست به طور کلی دخالتی در رقابت‌های ورزشی نداشته باشد. همین داستان حمایت فلسطینی‌ها از تیم مراکش و دعوت از مردمشان برای تشویق مراکش که در فضای مجازی بازتاب زیادی داشت ریشه در صورت پان عربیسم دارد. عرب‌ها ضرب‌المثلی دارند که بیانگر تعصب نژادی آنهاست. این گفته که “برادرت را یاری کن اگر چه حق با او نباشد” از چنین رویکردی حکایت دارد! و اجتناب‌ناپذیر بودن ورود سیاست را به ورزش نشان می‌دهد. هر چند گاهی لابیگری‌های پشت پرده می‌تواند روی کمرنگ شدن چنین رویکردی مؤثر باشد. حمایت عراق و عربستان و چند کشور دیگر از میزبانی مشترک آمریکا، مکزیک و کانادا برای میزبانی جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۲۶ در حالی صورت گرفت که کشور عربی مراکش به عنوان متقاضی میزبانی انتظار چنین رفتاری را نداشت ولی گاهی سرمایه‌گذاری عرب‌ها در ساخت ورزشگاه‌ها و خرید باشگاه‌های بزرگ ورزشی و عواید اقتصادی آنها در جریان مسابقات جهانی موجب می‌شود که روی تصمیم آنها با وجود عرب بودنشان در چنین انتخاباتی تأثیر بگذارد.
تأثیر سیاست روی ورزش به اندازه‌ای است که هنوز هم صدا و سیما با پخش چندین باره‌ی بازی ایران و آمریکا سعی می‌کند ریشه‌ی این پیروزی را در منازعات سیاسی جستجو کند در حالی که اگر نتیجه غیر از این بود چنین کاری صورت نمی‌گرفت!
اگر ما بخواهیم پیروزی ایران در برابر مراکش را به عملکرد فدراسیون فوتبال پیوند بزنیم موجب خنده‌ی جهانیان خواهیم شد زیرا ما تیمی را به رقابت‌های جهانی روسیه فرستادیم که کمترین بازی تدارکاتی را در مقایسه با سایر کشورهای راه‌یافته به این تورنمنت داشت اما خاصیت سیاست این است که عملاً آسمان را به ریسمان پیوند می‌زند و دست آخر عده‌ای غیرمؤثر در توفیق ورزشکاران کنار آنها می‌ایستند و عکس یادگاری می‌گیرند!
فوتبال گاهی می‌تواند نقش داروی تسکین‌دهنده را بازی کند. اگر دولت به حساب هر ایرانی صد میلیون تومان یارانه واریز می‌کرد نمی‌توانست تا این اندازه آنها را خوشحال کند و بدون کوچکترین هزینه‌ اینگونه به صورت خودجوش آنها را به خیابان‌ها بکشاند به طوری که تا پاسی از شب به پایکوبی و رقص و اظهار شادمانی بپردازند. اینها همه از معجزات فوتبال است که به عنوان جذاب‌ترین بازی گروهی جایگاه ویژه‌ای برای خود در فرهنگ بشری دست و پا کرده است.
فوتبال برد و باخت دارد و آمیزه‌ای از اندیشه، برنامه‌ریزی، قدرت بدنی، تاکتیک و تکنیک و تشویق و بازدارندگی روانی و کارگروهی و هماهنگی و همچنین توان اقتصادی و غرور و انگیزه‌های درونی است که البته شانس و شرایط غیرمنتظره نیز در آن مؤثر است که با حذف هر کدام از این عوامل می‌توان در انتظار تغییر نتیجه بود.
با همه‌ی اینها برای ملت‌هایی که فوتبال آنها اقتصادی نیست، رقابت‌های جهانی فوتبال یک ماهی بیشتر طول نمی‌کشد و با پایان یافتن این مسابقات همه باید به فکر اصل و اساس زندگی که فعالیت اقتصادی است باشند و مسئولین هم باید بدانند که دل مشغولی مردم و جوانان به فوتبال به درازا نمی‌انجامد و همین کسانی که شب تا صبح به پایکوبی می‌پردازند مطالبه‌ی اصلی آنها پس از فرو نشستن هیجانات فوتبالی، آب و نان و مسکن و رفاه و آزادی و حقوق شهروندی است که اگر همه‌ی این نیازها به خوبی تأمین شود از دل آن فوتبالی بیرون می‌آید که تفاوت زیادی با فوتبالی دارد که اگر غیرت و از خودگذشتگی و اتفاقات غیرمنتظره را از آن بگیریم چیز زیادی از آن باقی نمی‌ماند!