سرمقاله “محمد عسلی” ۱۶ مرداد ۱۳۹۸سرمقاله
تو قدر آب چه دانی که در کنار فراتی
محمد عسلی
در هر نقطه شهری و روستایی چشمههایی است جوشان که قبلاً نبودهاند. چشمههایی در اختیار که هر زمان بخواهی میجوشند و چون نخواهی نمیجوشند.
بیشک یکی از مهمترین رهآورد تکنولوژی و فنآوریهای جدید، لولهکشی است.
لولههایی که در ۲۴ ساعت بلاوقفه آب را به مکانها میرسانند و شیرهای آب در اختیار.
اگر زندگی امروزی با گذشتههای نه چندان دور مقایسه شود، به خوبی درمییابیم که روند استفاده از آب در طول تاریخ از زندگی در کنار رودها و چشمهها تا آبکشی از قناتها و برکههای مصنوعی و جویبارها یک انسان مسیر طولانی را برای دستیابی آسان به آب طی کرده است.
و اما بعد:
آب را بعضی فلاسفه و حکما مادهالمواد نامیدهاند، یعنی تمامی عناصر از آب تشکیل شدهاند. اگر میزان آب بدن انسان و سایر موجودات زنده و غیرزنده را در نظر بگیریم به خوبی درمییابیم که بدون آب تصور حیات غیرممکن است.
این ماده حیاتی که به اشکال مختلف روان، منجمد و بخار ما را احاطه کرده است ضامن سلامتی و زندگی ماست. خواه شهری باشیم یا روستایی، در هوا باشیم یا روی زمین و در دریا، اما متأسفانه به دلیل دسترسی آسان به این ماده حیاتی قدر آن را نمیدانیم.
استفاده خوراکی، بهداشتی، کشاورزی، خدماتی و صنعتی از آب به دلایل مختلف از جمله رشد بیرویه جمعیت و گسترش شهرها اینک بسیاری از کشورها از جمله ایران را با کمبود آب مواجه کرده است. رودخانهها و سدهای مشترک بین دو یا چند کشور نیز به دلیل نیاز طرفین در شرایط اختلاف و چانهزنی قرار گرفتهاند.
سدهایی که در ورودی رودخانهها احداث شدهاند، آبرسانی را به نقاط دورتر مشکل کردهاند. فاضلابهای مهار نشده به علت ریزش در اعماق زمین، چاههای آبی را با ناخالصی و مسمومیت مواجه ساختهاند.
گرم شدن زمین نیز یکی از دلایل خشکی و کمآبی است هر چند یخهای قطبی ذوب شده در رودخانهها سرازیر شدهاند و راهی دریاها میشوند.
با این وصف چه باید کرد تا دسترسی همگان به آب میسر باشد و روستاها و شهرها در تب کمبود آب نسوزند؟
نخست میباید اهمیت یک قطره آب را با فرهنگسازی رسانهای به اطلاع مصرفکنندگان برسانیم.
دو دیگر از هدررفت آب چه به علت نشت از لولههای پوسیده زیرزمینی و چه غفلتهایی که در شستوشوی ماشین و ابزارهای صنعتی میشود جلوگیری کنیم و لولههای آب شرب را از لولههایی که مصرف غیربهداشتی دارند جدا کنیم.
درست به خاطر دارم در سال ۱۳۷۴ که سید محمد جهرمی (علی نقی) استاندار فارس بود در تالار اقبال لاهوری بیمارستان نمازی به مدعویت اعلام کرد که ۳۰ درصد لولههای آبرسان زیرزمینی شهر شیراز به علت پوسیدگی، آب هدر میدهند. این میزان هدررفت آب نشانهای از بیتوجهی مسئولان به اهمیت آب آشامیدنی است. هر چند بر اساس آمارهای اعلام شده ۸۰ درصد آبهای سطحی جمعآوری شده در سدها به مصرف کشاورزی و صنعت رسیده است. اما سلامت مردم و رفع نیازهای آنها میطلبد که مسئولان امر در یک برنامهریزی زمانبندی شده جلوی هدررفت آب را بگیرند و به اهمیت آن پی ببرند.
فرهنگسازی نیاز به برنامهریزی و امکانات لازم دارد. با شعار، موعظه و نصیحت چنین مسائلی قابل حل نیست.
متأسفانه هم اینک در طول سالیان از آب تصفیه شده شرب برای شستوشوی اتومبیل، حیاط، آبدهی باغچهها، صنایع و خدمات استفاده شده و میشود.
در ۱۰۰ سال قبل کشوری مانند آلمان که روی منابع وسیعی از آب نشسته و رودخانههای بزرگی در شهرهای آن جریان دارد سه نوع لولهکشی در منازل مسکونی و مراکز صنعتی را عملی کرده است. یکی برای حمام و روشویی، دیگری برای باغچه، اتومبیل و حیاط و سومی آب شرب قابل استفاده بهداشتی است که ارزان هم نیست.
ما در این بحر تفکر کجاییم که علیرغم دانستههایمان کاری نمیکنیم.
هم اینک شیراز به علت گستردگی مکانی و تراکم جمعیت در بسیاری از نقاط آن مردم با کمبود و یا عدم آب آشامیدنی مواجهند که اگر شرکتهای آب و فاضلاب به این مهم توجه میکردند اینک مردم به چنین عقوبتی گرفتار نبودند.
و اما بعدتر:
بیاندیشیم به روز واقعه. به خشکسالیها و کاهش شدید آبهای زیرزمینی.
امروز و هم دیروزها بهترین فرصت برای هدایت آب دریا توسط کانالها و تصفیه آن است.
ایران از شمال و جنوب همسایه دریاهای بزرگی است که میتوان در سواحل آنها تأسیسات و کارخانجات آب شیرینکن احداث کرد.
حداقل اینکه اگر نتوان از آب دریا برای موارد بهداشتی استفاده کرد میتواند در خدمات و صنایع و کشاورزی از آن استفاده نمود.
کاری که کشورهای حوزه خلیج فارس سالیانی است به آن مبادرت کردهاند.
اصلاح و بازسازی لولهها، لولهکشی ساختمانها از بیرون زمین، فرهنگسازی مستمر در جهت توجیه و اهمیت مصرف آب، اجتنابناپذیر مینماید این مطالب را این نگارنده سالیانی است قلمی کردهام و به اطلاع مسئولان امر رساندهام. به راستی گوش شنوایی نیست و یا آنکه هست و بیخیالی است.
در پایان جز این نمیتوانم گفت که به قول سعدی:
تو قدر آب چه دانی که در کنار فراتی
سل المصانع رکبا تهیم فی الفلواتی
درباره چشمهها از سوارانی که در بیابانها سرگردانند بپرس.
والسلام
- سه شنبه ۱۵ مرداد ۱۳۹۸
- سرمقاله