سرمقاله
محمد عسلی
غدیر و ماهیت حکومت امام علی(ع)
آبگیری که نام غدیر را در تاریخ اسلام ماندگار کرد نمی دانست که در آن صحرای برهوت وقتی در حجه الوداع بر سر راه پیامبر اسلام(ص) قرار می گیرد نقطه عطفی در تاریخ خواهد شد که هرگاه نامی و نشانی از عدالت و پرهیزکاری حاکمی به میان آید، آن جایگاه هم در اذهان مسلمانان تداعی خواهد شد و هر زمان اوراق تاریخ کینه ها، حسادت ها، مخالفت ها و جنگ های داخلی باز و بسته شوند با نام غدیر رقم می خورند.
عدالت و عدالت محوری در طول تاریخ پیوسته منشأ قیام ها، نهضت ها، انقلابات و اعتراضات بوده است زیرا سردمداران قدرت، هیچ وقت با عدالت و تقوی میانه خوبی نداشته اند، چون عدالت خواهی مهار قدرتمندان و مهمیز ستمگران بوده است.
ژان ژاک روسو در کتاب قراردادهای اجتماعی بر این باور است که: «قدرت فی نفسه فسادآور است، کسی که برای ولایتعهدی آماده می شود همه شرایط جمع است تا به فساد کشیده شود…»
راستی کدام قدرت فسادآور است؟ قدرتی که در یک فرد به نام شاه، یا رئیس جمهور و یا حاکم کشوری متمرکز است یا قدرتی که در آحاد مردم به نام قدرت ملی و مردمی نهادینه شده است؟
وقتی امام علی(ع) در رأس حکومت اسلامی قرار می گیرد و در پاسخ اصرار برادرش عقیل برای دریافت سهم بیشتری از بیت المال با سیخ داغ او را از آتش جهنم می ترساند تا دیگر اصرار نکند علی(ع) صاحب یک قدرت مادی نیست، بلکه او دارای قدرتی معنوی و عقلانیت اخلاقمداری است که حکومت را از عطسه بزی بی ارزش تر می داند و می گوید اگر خواست و اصرار مردم نبود که این بار سنگین بر دوش من باشد به آن تن نمی دادم.
از فحوای تاریخ چنین برمی آید که فقط یک بار حکومت اسلامی شروع خوب و عدالت-محوری داشته و آن در دوران زمامداری امام علی(ع) بوده است که به علت مخالفت و جنگ-های نامردمانی که منافع خود را در خطر می دیدند دوام نیاورد و نهایتاً به شهادت ستون سخت عدالت انجامید.
هرچند عدالت و دادگری در طول تاریخ بارها ذبح شده است اما هیچ دورانی را نمی توان به خاطر آورد جز دوران حاکمیت امام علی(ع) که تقوی و عدالت محوری در راستای دو خط موازی پیش برنده باشند.
امروز ما وارث حکومتی هستیم که با رهبری امام خمینی(ره) بنای آن از پس انقلابی خونین گذاشته شد و قصد بر آن بود که عدالت و پاکدستی و ساده زیستی و ساده نوشی نمایی از اعمال و رفتار مسئولان منتخب آن باشد.
تلاش های بسیار اقلیتی عدالتخواه و مؤمن در برابر زورآزمایی ستمگران داخلی و خارجی سد راه شد تا در دفاع از آب و خاک و جنگ های نظامی و اقتصادی و هم رسانه ای و تحریم ما در وضعیتی قرار بگیریم که مدام شاهد اختلاس های کلان، دزدی ها، خیانت ها و ریاکاری های این و آن باشیم و دوباره تاریخ تکرار شود و قاسطین، مارقین و ناکثین فشار را بر حاکمیت اسلامی زیاد و زیادتر کنند و عدالت و پاکدستی در چنبره قدرت مدیریتی بعضی نااهلان قرار گیرد چنانکه هر روز شاهد کشف فساد مالی دست اندرکارانی چند هستیم که چه بسا با نام علی و تأسی ظاهری از وی پا به میدان خدمت گذاشته اند. و اعمال آنها یادآور یکی از نامه های امام علی(ع) به فرماندار بصره عثمان بن حنیف انصاری در سال ۳۶ هجری است که دعوت مهمانی سرمایه داری از مردم بصره را پذیرفت. متن نامه چنین است: «… ای پسر حنیف به من گزارش دادند که مردی از سرمایه داران بصره تو را به مهمانی خویش فرا خوانده و تو به سرعت به سوی آن شتافتی، خوردنی های رنگارنگ برای تو آوردند و کاسه های پر از غذا پی در پی جلوی تو نهادند. گمان نمی کردم مهمانی مردمی را بپذیری که نیازمندانشان با ستم محروم شده و ثروتمندانشان بر سر سفره دعوت شده اند. اندیشه کن کجایی و بر سر کدام سفره می خوری؟ پس از آن غذایی که حلال و حرام بودنش را نمی دانی دوری کن و آنچه را به پاکیزگی و حلال بودنش یقین داری مصرف کن» [صفحه ۳۴ نهج البلاغه ترجمه استاد محمد دشتی]
آری امام علی(ع) این چنین بود. عدالت در نهادش زنده و صداقت در گفتارش پوینده و قضاوت در اعمالش جوینده و دوستی با خدا در تمامی اعمالش هویدا بود. چنین رهبر و شخصیت بزرگی در اذهان کافران و مشرکان و دنیاداران نگنجید اما فضاهای باور عدالت پژوهان را درنوردید هرچند با پایان او پایان حکومت اسلامی رقم خورد و هیچ کس دیگر نتوانست و یا نگذاشتند پا جای پای او بگذارد و اگر گذاشت قلمش را خرد کردند.
و اما امروز ما شیعیان و پیروان آن امام همام در شرایط بسیار سختی هستیم. درونمان پر از خواسته ها و آرزوهای تمام نشدنی است و بیرونمان دشواری ها و موانع بسیاری است که دشمنان اسلام و ناباوران ایجاد کرده اند و ساده اندیشی بعضی از کارگزارنمان سبب شده اند آنچه ما را زنده و پویا و عدالت جو و پای بند به انسانیت و دینداری ترغیب می کند صرفاً ترس از خدا و روز قیامت نباشد. زیرا ترس نشانه زبونی و ضعف است بلکه شناخت خود و خداست و پی بردن به توان مردمی است که توانسته اند علیرغم تمامی فشارها و تهدیدها ظرف ۴۰ سال تسلیم ناحق نشوند و مقابل ستم و بیداد بایستند.
امام علی(ع) الگو و اسوه حسنه ظلم ستیزی و عدالتخواهی است، آن بزرگ همیشه پیروز را از یاد نبریم که بنده بحق خدا بود و به یاد آوریم که در آستانه آتش بودیم و خداوند به همت مردان حق ما را نجات داد جنایتکاران را از خود برانیم، نباید از یک سوراخ دو بار گزیده شویم پاسدار و حافظ خون شهیدان بزرگوارمان باشیم. و عشق به زندگی را در پاکی و غذای حلال ادامه دهیم. پیام غدیر انتخاب اصلح است و تبعیت از حق هرچند دشوار است و به سادگی میسر نمی شود.
شاه و شاهک ها را از میدان بدر کنیم و راه را برای ترویج عدالت اجتماعی هموار نماییم.
والسلام