سرمقاله محمد عسلی ۲۵ آبان ۱۳۹۹

یارب از ابر هدایت برسان بارانی

حکمت متعالی از تجلی اندیشه خداوندی، آفرینش را چنان قانومند کرده است که هر سببی را مسببی و هر معلولی را علتی است. انسان که صفت اشرفیت را در ذات و کمال نصیب شده موجودی صاحب اراده است در اینکه: این کنم یا آن کنم. اما در تکوین به حسب زمان و مکان، هوش و خلاقیت او را اختیاری نیست. همانند آفتاب، ابر، باران، آب و هر نام و نشانی از موجودات که در شرایطی ظهور و بروز دارند.
انسان از پس میلیونها سال اینک در شرایطی قرار گرفته که علاوه بر ابزارسازی رو به کمال به لحاظ هوش و آگاهی های تجربی و علمی توانسته در مدیریت حقیقی و مجازی با حضور و بدون حضور در محل کار اجتماعات و ملت های پرجمعیتی را مدیریت و نیازهای آنان را با کمک و همکاری خودشان تأمین و مدیریت کند.
هدایت و رهبری یک ملت در شرایط فعلی کار آسان و بدون مسئولیت نیست. خواه این رهبری انتخابی باشد و یا مولود شرایط.
خداوند در قرآن رهبری خلق مسلمان را به چند گونه تبیین کرده است.
یکم خلیفه الله یا جانشین خدا. در سوره ص آیه ۲۶ می خوانیم:
«یا داوود اِنا جعلناکم خلیفه فی الارض فأحکم بین الناس بالعدل [ای داوود ما تو را جانشین خود در زمین قرار دادیم، پس در بین مردم به عدل و داد حکم کن]
عدل معیار رهبری خلق الله است به حسب اختیارات. مرحوم استاد مرتضی مطهری در کتاب عدل الهی، عدالت را قرار گرفتن هر چیز در جای خودش تعریف کرده است. «نقل به مضمون»
اگر هر چیز و هر کس در جای خودش باشد عدالت برقرار است و خلیفه الله عادل و در راه صواب و صراط مستقیم است.
این خلیفه الله یا رهبر اسلامی در قرن ۲۱ با خلیفه الله زمان پیامبران الهی از حضرت آدم تا ختمی مرتبت به لحاظ شرایط زمان و مکان، گستردگی و ازدیاد مسئولیت ها و تحولات و تغییرات ناشی از کثرت جمعیت، پیشرفت های علمی و فنآوری های نوین و نیز ظهور و بروز مکاتب سیاسی و عقیدتی و ایدئولوژی های غالب و مغلوب بسیار متفاوت دیده شده تا جائی که از همان صدر اسلام و خلیفه اللهی یا امامت امام علی(ع) بسیاری از مسئولیت ها با انتصاب افراد دیگر تفویض اختیار شده به گونه ای که گاه از جانب امام معصوم هم عنوان شده که خطاب به فلان والی یا حاکم از عملکرد او زبان به شکوه و گلایه گشوده شده است. برای نمونه نامه ای از امام علی(ع) به ابی سلمه المخروقی به نقل از نهج البلاغه یادآور می شوم:
«از خدا بترس و اموال آنان را باز گردان، اگر چنین نکنی و خدا مرا فرصت دهد تا بر تو دست یابم، تو را کیفر خواهم کرد که نزد خدا عذرخواه من باشد و با شمشیری تو را می زنم که به هر کس زدم وارد دوزخ گردید.
سوگند به خدا اگر حسن و حسین چنان می کردند که تو انجام دادی، از من روی خوش نمی دیدند و به آرزو نمی رسیدند تا آنکه حق را از آنان باز پس ستانم و باطلی که به ستم پدید آمده نابود سازم.(۱)
نتیجه آنکه انتصاب حکام و والیان حتی اگر از جانب امام معصوم هم باشد ممکن است بعضاً دچار خطا، نسیان و یا خیانت و دزدی شوند.
اگر جرم اثبات گردید و امام یا رهبر مجازات نکردند گناهی نابخشودنی بر آنهاست اما اگر به عقوبت رساندند راه صواب رفته اند.
ابر هدایت، قرآن، سنت، عقل و اجماع است و هوشمندی در تصمیم گیری و باران همان نعمت هدایت است که موجب سرسبزی، خرمی، آسودگی، آرامش و اعتماد به هدایت است.
مسیر حق همان مسیر حکمت متعالی است و طبیعت قانونمندی که خداوند همه چیز را در جای خودش قرار داده به گونه ای که از کویر توقع سرسبزی نیست و از آدم بخیل توقع کرامت و بخشش نمی رود.
گناه حکام و مسئولان خیانتکار را به حساب رهبر نمی گذارند اگر در مجازات آنها اهمال و سستی روا ندارد.
نکته دوم در وظایف رهبری در اسلام همانست که خداوند در سوره احزاب آیه ۴۶ فرموده است یا ایها النبی انا ارسلناک شاهداً و مبشراً و نذیرا و داعیا الی الله باذنه و سراجا منیرا.
[ای پیامبر به راستی تو را فرستادیم که شاهد و گواه و مژده دهنده و ترساننده باشی و دعوت کننده به سوی خدا به اجازه او و چراغی روشن فرا راه مردمان باشی]
بدین صورت و با توجه به سفارشات قرآن پیامبر در واقع گواه و شاهد اعمال امت است و اینکه آنها را به کارهای خوب بشارت دهد و از اعمال بد برحذر دارد و همانند چراغی روشن هدایتگر باشد.
نکته سوم: آنچه درباره تبعیت از رهبری اسلامی آمده چند هدف بر آن متصور است. خداوند در قرآن می فرماید: «یا ایها الذین آمنو اطیعوالله و اطیعو الرسول و اولی الامر منکم فأن تنازعتم فی شی فردوه الی الله و الرسول ان کنتم تؤمنون بالله و الیوم الآخر ذلک خیر و احسن تأویلا»
[ای اهل ایمان. فرمان خدا و رسول و فرمانداران (از طرف خدا و رسول) که از خود شما هستند اطاعت کنید. پس اگر در چیزی کار به نزاع کشد آن را به حکم خدا و رسول بازگردانید. اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید این کار برای شما بهتر و خوش عاقبت تر خواهد بود] آیه ۵۹ سوره نسا.
آری در این آیه خطاب به مسلمانان اطاعت از خدا و رسول و رهبر اسلامی تأکید شده و اینکه اگر اختلاف و نزاعی بر سر موضوعات مطروحه دارند ببینند در این موارد خدا در قرآن و رسول در سنت چه گفته اند همانها را ملاک قضاوت قرار دهند. اگر قوانین مطروحه مغایرتی با قرآن و سنت نداشته باشند آن قوانین ملاک و معیارند و رهبر اسلامی هم که در حکم اولی الامر است می باید به آن توسل جوید در صلح و جنگ تأکید به کارگیری تمامی استطاعت ها و توانایی های نظامی و مردمی شده و در سیاست خارجی هم تأکید شده که خداوند کافران را بر مسلمانان حاکم و صاحب امر نکرده است. به استناد این آیه شریفه «لن یجعل الله الکافرین علی المؤمنین سبیلا» [خداوند تسلطی برای کافرین بر مؤمنین قرار نداده است]. آیه ۱۴۱ سوره نسا.
ابر هدایت شده طراوت، تازگی، لطافت و عدالت به همراه دارد. خشکسالی ها، بیماری ها و ناامیدی ها را دافع است اگر از آن استفاده معقول گردد و به باتلاق نریزد و در کویر نخشکد.
والسلام
منبع:
۱-نهج البلاغه مرحوم محمد دشتی