یادداشت سردبیر اسماعیل عسلی ۲۹ آذر ۱۳۹۹
سپید جامگان فداکار

آدمی از بدو تولد و در شرایطی که سراپا نیازمند توجه و مراقبت است با مفهوم پرستاری آشنا می شود . جایگاهی که مادر در فرهنگ و زبان همه ی ملت ها دارد نیز به همین نقش بازمی گردد . هر انسانی دو نقطه ی عطف در زندگی خود دارد . تولد و مرگ و کسی که نقش مراقب را در این دو بزنگاه مهم بر عهده دارد هر نامی که بر روی او گذاشته شود بی ارتباط با نقش پرستاری نیست . هنگامی که کوهی از غم و اندوه بر دوش انسان سنگینی می کند یا بیماری دست و پا و گاه حتی زبان او را بسته باز هم کسی که نقش دلجو و ترمیم کننده ی دلشکستگی ها را ایفا می کند ، کسی نیست جز پرستار. این که روز تولد کسی که شاهد یکی از بزرگترین جنایات تاریخی بوده و سرپرستی مصیبت دیده گان این ماجرا را بر عهده دارد به عنوان روز پرستار تعیین کرده اند نیز به همین واقعیت غیر قابل انکار باز می گردد که پرستاری کار هر کسی نیست . ایفای نقش پرستاری در عرف اجتماعی اگرچه نیازمند تخصص و تحصیل و کسب تجربه و آشنایی با دانش پیراپزشکی است اما از همه مهمتر نیازمند برخورداری از روحیه فداکاری و نوعدوستی است . ایرانیان از عهد باستان تاکنون به دلیل این که همواره به عنوان یکی از کانون های پزشکی و طبابت در جهان مطرح بوده اند با مفاهیم بنیادین مرتبط با حرفه پرستاری نه تنها بیگانه نیستند بلکه در فهرست بنیانگذاران فرهنگ تیمار و مراقبت های جسمی و روحی و روانی قرار دارند .
آشنایی غربی ها با مکانی به نام بیمارستان و تیمارستان و تاسیس مکان های ویژه برای پذیرش انواع بیماران و تعریفی که از انواع بیماری ها وجود داشته از طریق جنگ های صلیبی میسر گردیده ، هر چند در یونان و روم باستان فراخور تمدنی که از این دو قدرت باستانی سراغ داریم ، با پزشکانی نامی و حاذق برخورد می کنیم اما غلبه ی فضایی تاریک بر غرب در قرون وسطی امکان بهره مندی اروپائیان را از داشته های باستانی اشان سلب می کند و نقشی که ایرانیان در عمق بخشی به تمدن اسلامی ایفا می کنند برای آنها این فرصت را فراهم می آورد که بتوانند از میراث بر جای مانده از عهد ساسانی و کانون هایی نظیر گندی شاپور به بهترین نحو استفاده کنند و به موازات آن با ترجمه آثار یونانی به فارسی و عربی در تمامی زمینه ها از جمله پزشکی به حجم اندوخته های خود بیفزایند و حتی کار را به جایی برسانند که با برخی از باورهای غیرعلمی پیرامون دانش پزشکی نیز مخالفت کنند .
مورخین مسلمان و همچنین اروپایی که به عنوان جهانگرد از مراکز پزشکی نشات گرفته از تمدن ایرانی – اسلامی مانند اندلس ، مصر ، ری ، بغداد و نیشابور در هزار سال پیش بازدید کرده اند نقل می کنند که مسلمانان و بویژه ایرانیان با نگاهی کاملا علمی و تخصصی مبادرت به احداث مجهزترین بیمارستان ها و تیمارستان ها که در بر گیرنده ی بخش های گوناگون بوده می کرده اند . این جهانگردان بیمارستان های مجهز در فضاهای مناسب و مشجر با اتاق هایی دارای سقف های بلند که امکان کوران و جابجایی هوا وجود داشته و شامل بخش های جراحی ، بستری ، شکسته بندی ، تشریح و کالبد شکافی ، دارو سازی ، چشم پزشکی ، دامپزشکی ، آشپزخانه و حتی بخش مخصوص ضد عفونی لباس بیماران و پزشکان بوده در اندلس (اسپانیا) ، ری ، مصر ، بغداد و … را در هزار سال پیش به چشم خود دیده اند . و در کتاب های خود نوشته اند که پرستاران حتی در مواردی که بیماران با بیخوابی و پریشانی روبرو بوده اند برای آنها خنیاگری و قصه گویی می کرده اند و حتی با اجرای موسیقی زنده در اتاق مخصوص بستری شدن بیماران زمینه ساز راحتی بیماران بوده اند .
آثار ارزشمندی که از ابوریحان بیرونی ، ابن سینا و قطب الدین شیرازی و پزشکان نامی آن زمان برجای مانده نشان دهنده ی عمق آشنایی ایرانیان با دانش پزشکی بوده است .
اشاره ی گذرا به جایگاه پزشکان و پرستاران ایرانی در عهد باستان و پس از آن تمدن اسلامی از این جهت حائز اهمیت است که بدانیم از خود گذشتگی کادر پزشکی و درمانی و بویژه پرستاران ایرانی در جریان شیوع کرونا ریشه در فرهنگی ریشه دار و میراثی کهن دارد . با وجود عقب ماندگی های فرهنگی ناشی از ظهور فرقه ها و جنگ های قومی و نابسامانی هایی که سر در آبشخور مناسبات عهد ملوک الطوایفی داشته و عمدتا به بعد از حمله ی مغول بازمی گردد که زمینه ساز غرق شدن مردم در انواع خرافات و اعتقادات بازدارنده از رشد گردید و جنگ هفتاد و دو ملت را سبب گردید و به عنوان سدی در برابر تفکر علمی خودنمایی کرد که آثار آن هنوز هم به قوت خود باقی است باز هم می توان مدعی شد که میراث به جای مانده از گذشته و نیروهای انسانی متخصص و متعهد در عرصه ی پزشکی و پرستاری و بهداشت و درمان ، آن قدر غنی و پرحجم است که حتی می تواند در پیوند با بحث توریسم درمانی پاسخگوی نیازهای غرب آسیا باشد .
ما امسال روز پرستار را در شرایطی گرامی می داریم که شاهد ابتلای هزاران پرستار و پزشک به کرونا و همچنین شهادت ده ها تن از کادر درمانی و بهداشتی در سراسر کشور بوده ایم . کرونا با همه ی خساراتی که وارد کرد ولی از جهاتی چشم ما را به روی واقعیت هایی غیرقابل انکار گشود و مردم و مسئولین را به بازبینی قدر و منزلت پرشکان و پرستاران واداشت تا تلاش های شبانه روزی این سپید جامگان فداکار را ارج نهیم .