سرمقاله محمد عسلی ۱۸ دی ۱۳۹۹
انرژی هسته ای ایران و اما و اگرها

اولین تلاش ایران برای دستیابی به فناوری انرژی هسته ای به دهه ۵۰ میلادی باز می گردد در سال ۱۹۵۸ ایران به عضویت آژانس بین المللی انرژی اتمی (I.A.E.A) درآمد و از این تاریخ به بعد نمایندگان ایران در نشست های آژانس حضور داشتند. نخستین کشوری که ایران را به دستیابی به فناوری هسته ای ترغیب کرد و تکنولوژی آن را به ایران منتقل نمود آمریکا بود.
در سال ۱۹۶۵ پس از طرح الحاق ایران به کنوانسیون آژانس بین المللی، این موضوع در اداره حقوقی وزارت خارجه وقت ایران توسط آقایان (هرمیداس باوند، پرویز مهدوی و عضدالدین کاظمی) که اولین تیم حقوقی هسته ای را تشکیل می دادند بررسی شد و ایران در همان سال، این قرارداد را با آژانس به امضاء رساند. در سال ۱۹۶۷، آمریکا اولین رآکتور تحقیقاتی ۵ مگاواتی آب سبک را به ایران فروخت و شرکت آمریکایی(AMF) این رآکتور را در دانشگاه تهران نصب و راه اندازی کرد. این رآکتور از اورانیوم غنی شده با خلوص ۹۳ درصد استفاده می کرد و آمریکا پیش از وقوع انقلاب اسلامی، حدود ۵ کیلوگرم سوخت اورانیوم غنی شده سطح بالا به ایران داد که تحت نظارت و تدابیر حفاظتی آژانس بین المللی انرژی اتمی در انبار سوخت اورانیوم غنی شده در محل رآکتور تهران نگهداری می شود و تا امروز مرتبا تحت بازرسی رسمی و غیر رسمی کارشناسان و بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی می باشد.
در سال ۱۹۶۸، ایران پیمان عدم تکثیر سلاح های هسته ای (N.P.T) را پذیرفت و در سال ۱۹۷۰ آن را در مجلس شورای ملی به تصویب رساند.
در سال ۱۹۷۴ (۱۳۵۳) سازمان انرژی اتمی ایران (AFOI) تأسیس گردید و دکتر اعتماد به ریاست آن سازمان منصوب شد.
این سازمان با گسترش سریع عهده دار تعهدات سنگین ساخت ۴ نیروگاه در (بوشهر و دارخوین) ایجاد تأسیسات آب شیرین کن در بوشهر، تأمین سوخت و پشتیبانی تکنولوژی از نیروگاه ها و قرارداد ساخت ۴ نیروگاه دیگر در اصفهان و استان مرکزی شد. این مرکز با نام تحقیقات هسته ای (NRC) ادامه کار داد.
با فعال شدن فناوری هسته ای در دانشگاه تهران تربیت دانشجو در این رشته دنبال گردید. در دانشگاه شیراز رشته مهندسی هسته ای ارائه شد و دانشجویانی برای تخصص گرفتن در رشته انرژی هسته ای به خارج اعزام شدند.
در سال ۱۹۷۴ قراردادی با بنیاد پژوهشی استنفورد آمریکا (SRI) منعقد گردید.
در همین سال ایران قرارداد احداث دو رآکتور آب سبک ۱۳۰۰ مگاواتی، برای نصب در بوشهر با شرکت آلمانی زیمنس به امضا رساند و ۲ هزار متخصص آلمانی و کارشناس ایرانی اجزای این طرح را که در زمان خود یکی از بزرگ ترین پروژه های نیروگاه اتمی محسوب می شد آغاز کردند و قرار بود این پروژه ها تا پایان سال ۱۹۸۰ تکمیل شود که وقوع انقلاب ایران و آغاز جنگ تحمیلی ادامه آن را متوقف ساخت.
در ادامه این قرارداد یک قرارداد چرخه سوخت هسته ای ده ساله قابل تمدید با آمریکا در سال۱۹۷۴، آلمان غربی در سال ۱۹۷۶ و فرانسه در سال ۱۹۷۷ منعقد نمود.
در همان سال ۱۹۷۴ ایران معاهده N.P.T را طی قراردادی دو جانبه پذیرفت و تن به نظارت آژانس و بازرسان داد. در همین راستا ایران با هند قرارداد همکاری هسته ای امضاء نمود.
در سال۱۹۷۵ شرکت کرافتوک یونیون (Kraftweck union) در آلمان غربی کار روی نیروگاه های هسته ای ایران را طبق قرارداد آغاز کرد.
اما با فشار اسرائیل روی آمریکا و دخالت آمریکا در ترغیب شرکت های اروپایی برای بیرون آمدن از قراردادهای هسته ای با ایران عملا فعالیت های هسته ای ایران متوقف شد. با پیروزی انقلاب اسلامی و شروع جنگ تحمیلی بخشی از تأسیسات هسته ای بوشهر به علت بمباران تخریب و علیرغم تلاش های زیاد برای راه اندازی طرح های نیمه تمام هسته ای کشورهای آلمان، فرانسه، انگلستان، ژاپن، اسپانیا و حتی آفریقای جنوبی که همه طی قراردادهایی عزم به اجرای پروژه های امضا شده داشتند از شروع یا ادامه کار سر باز زدند و حتی حاضر نشدند غرامتی به ایران بپردازند و برعکس فرانسه توانست ۹۰۰ میلیون دلار از ۲ میلیارد دلاری که دریافت کرده بود را به عنوان خسارت برداشت کند و مابقی را دولت فرانسه طی سالیانی چند به صورت کالا به ایران پرداخت نمود.
ناگفته پیداست که به علت حمایت مالی و پشتیبانی شاه مخلوع ایران از انور سادات رئیس جمهور مصر ، اسرائیلی ها به دنبال بهانه ای بودند تا در همان زمان هم از فعالت های هسته ای ایران پیشگیری کنند و موفق هم شدند.
ایران در طول مدت ۸ سال جنگ تحمیلی نتوانست پروژه های هسته ای خود را با حضور نیروهای خارجی تکمیل کند اما پس از پایان جنگ طی انعقاد قراردادی با روسیه جهت تکمیل و راه اندازی نیروگاه اتمی بوشهر اقدام نمود و تکمیل تأسیسات سوخت هسته ای اصفهان و ایجاد تأسیسات غنی سازی اورانیوم در نطنز در دستور کار قرار داد.
دولت جورج دبلیو بوش در ایالات متحده آمریکا برای به تعطیلی کشاندن فعالیت های هسته ای ایران تلاش های مستمری کرد و ایران را محور شرارت نامید. نهایتا در سپتامبر ۲۰۰۳ میلادی پرونده هسته ای ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی مطرح و وضعیت ویژه ای به خود گرفت.
در پی طرح پرونده ایران در شورای حکام و اولتیماتوم این شورا برای ارسال پرونده به شورای امنیت، حسن روحانی دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی، مسئولیت این پرونده را پذیرفت.
بالاخره در اواخر سال ۲۰۰۳ نمایندگان سه کشور اروپایی (انگلیس، فرانسه و آلمان) به تهران آمدند و در سعدآباد مقرر شد که ایران فعالیت های هسته ای اش را معلق و پروتکل الحاقی NPT را امضاء نماید.
پس از آنکه دولت ایران احساس کرد کشورهای اروپایی وقت کشی می کنند و فعالیت های هسته ای ایران را به تأخیر انداخته اند، در سال ۲۰۰۵ با فک پلمپ مرکز یو.سی.اف اصفهان، فعالیت های هسته ای خود را از سر گرفت.
نتیجه آنکه در بیستم فروردین ۱۳۸۵ هجری شمسی محمود احمدی نژاد رسما خبر دستیابی ایران به فنآوری غنی سازی اورانیوم و راه اندازی یک زنجیره کامل غنی سازی در نطنز را اعلام کرد و این روز با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی در تقویم ایران روز ملی فنآوری هسته ای نامگذاری شد.
اینک با گذشت ۱۴ سال از راه اندازی سانتریفیوژها و اعلام غنی سازی اورانیوم ایران جزو ۸ کشور دنیاست که به این تکنولوژی و فرآوری مهم دست یافته است. از همان تاریخ تا به اینک آمریکا و اسرائیل و هم کشورهای ۱+۵ برای توقف و یا تضعیف و تعطیلی و محدود ساختن فعالیت های هسته ای ایران به بهانه های مختلف تلاش کرده و آمریکا تحریم های کمرشکن را در طول سالیان به ویژه بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ بر علیه ایران اعمال نموده است.
در دوره ریاست جمهوری اوباما که بعد از نشست و برخاست های چند ساله نمایندگان ایران و کشورهای ۱+۵ توانستند طی انعقاد قرارداد و پیمانی جهانی به نام برجام به توافق برسند که بخش عمده ای از تحریم ها برداشته شود و ایران زیر نظر بازرسان آژانس فعالیت های هسته ای خود را به صورت محدود ادامه دهد.
متأسفانه این پیمان توسط ترامپ به بهانه تلاش ایران برای دستیابی به بمب اتمی عملا لغو گردید و آمریکا از آن خارج شد و ایران هم حاضر نشد تن به تسلیم دهد و قرارداد دیگری با محدودیت های بیشتر هسته ای، موشکی و عدم دخالت منطقه ای امضاء کند تا اینکه همین روزها ایران اعلام کرد غنی سازی ۲۰ درصد را از نطنز آغاز کرده و شانتاژها و تحریکاتی را مجددا رسانه های دشمن و قلم به مزدهای وابسته به آمریکا شروع کرده اند و بر کوس جنگ می زنند.
تا آینده سرنوشت این مسئله را چگونه رقم بخورد طبیعی است که با آمدن بایدن و رفتن ترامپ باید منتظر وقایع و رویدادهای دیگری ماند که خیلی هم قابل پیش بینی نیست.
نکته پایانی اینکه فنآوری هسته ای و دستیابی به انرژی هسته ای با درجه ۲۰ درصدی هم حق مسلم ایران است و هم یک نیاز و ضرورت برای استفاده در مصارف پزشکی و نیروگاهی ضمن این که ساخت بمب اتمی براساس باورهای دینی هدف دولت ایران نیست و فقط بیان این مطلب مکرر توسط رئیس جمهور آمریکا و نخست وزیر اسرائیل بهانه و شانتاژی است برای تضعیف و انزوای سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی.
حتی شاه مخلوع ایران هم که با اسرائیل و آمریکا روابط دوستانه داشت از دشمنی اسرائیلی ها در امان نبود. تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل.
والسلام
منبع:
روزنامه عصرمردم
گزارش بریتیش پترولیوم
پایگاه استنادی علوم جهان اسلام
آخرین گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی
گزارش سازمان انرژی هسته ای ایران برای شورای عالی انرژی