سرمقاله محمد عسلی ۱۷ تیر ۱۴۰۰
جنگ آب و اما و اگرها

مرحوم محمد نمازی در سال ۱۳۲۴ شرکتی به نام دستگاه آب شیراز تأسیس کرد و آن شرکت مسئولیت ارایه خدمات انشعاب آب و فاضلاب شیراز را عهده دار شد. در سال ۱۳۷۶ آبفای شیراز زیر مجموعه این شرکت شد.
قبل از اقدام محمد نمازی مردم شیراز از آب چاهی که معمولاً در خانه آنها حفر شده بود استفاده می کردند و یا از آب انبارها و برکه هایی که توسط خیرین بنا شده بود آب برداشت می کردند.
آب جاری که باغ های قصردشت شیراز را آبیاری می کرد از چشمه های اطراف شهر تأمین می شد و همین آب نیز از طریق جوی ها برای آبیاری درختان حیاط خانه ها به صورت هفتگی و نوبتی جاری می شد.
با گسترش شهر و افزایش جمعیت، لوله کشی خانه و منازل مسکونی و تجاری و اداری نیز گسترده شد تا جایی که برای تأمین آب آشامیدنی سد درودزن احداث گردید و با حفر چاه های عمیق در اطراف شیراز آب شرب مردم تأمین شد که هم اکنون نیز از این اقدامات استفاده می شود و برای تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی چاه های زیاد دیگری حفر شدند که بسیاری از چشمه ها را خشکانده است. آنچه مسلم است رشد جمعیت، گستردگی بی رویه شهرها و روستاها همانند دیگر نقاط کشور در استان فارس و کاهش آب های زیرزمینی و نیز خشکسالی های پی در پی همه دست به دست هم داده تا کشور ما و به ویژه استان فارس با بحران کم آبی مواجه گردد.
در سال ۱۳۷۴ که محمد جهرمی استاندار فارس بود در یک سخنرانی که در تالار اقبال لاهوری بیمارستان نمازی انجام شد گفت: ۳۰ درصد لوله های زیرزمینی آبرسان شهر شیراز پوسیده و ۲۵ درصد آب شرب مردم در زیر زمین به هرز می رود.
او قول داد که لوله های پوسیده را نو می کند و از هرز آب جلوگیری می گردد. چون در زمستان سال ۷۴ برف سنگینی در شیراز بارید و سیم های برق به علت شکستگی شاخه درختان پاره شدند و نانوایی ها تعطیل گردیدند در همان سخنرانی اعلام کرد دستگاه هایی را وارد می کند که به صورت انبوه نان تهیه کنند و مردم مجبور نباشند جلو نانوایی ها صف ببندند.
تاکنون که ۲۶ سال می گذرد نه لوله های پوسیده آبرسان زیرزمینی تعویض شدند و نه نان به صورت انبوه تولید شد. تا ۷۰ سال قبل اکثر منازل قدیمی شهر شیراز حمام نداشتند. به ویژه در بافت قدیم که بیشتر جمعیت شهری در آنجا ساکن بودند مردم برای استحمام به حمام های عمومی می رفتند وقتی شهر نوسازی شد و در هر منزل جدیدی حداقل یک حمام بنا گردید مصرف آب افزایش شدید پیدا کرد و از آب شرب برای پر کردن حوض، استخر، شستشوی حیاط، اتومبیل، لباس و ظروف به صورت روزانه استفاده شد. نتیجه آنکه آب هم همانند برق و گاز و تلفن بی رویه و ارزان در اختیار مردم قرار گرفت و بدون ملاحظات صرفه جویی، استفاده شده و می شود.
هزینه تأمین آب آشامیدنی با توجه به اضافه نمودن مواد ضدعفونی کننده به نسبت پولی که از مشترکان دریافت می شود بیشتر است و همین موضوع دولت را در تأمین آب، برق و گاز با مشکل مواجه کرده است مضافا آنکه به علت خشکسالی های مداوم و کاهش باران و آب های زیرزمینی تأمین آب مورد نیاز خود به یک بحران زیست محیطی تبدیل شده است.
در کشورهای اروپایی به ویژه آلمان که معمولا با کمبود آب های تحت الارضی روبرو نیستند، در منازل و کارگاه ها ۳ شیر آب وجود دارد. یکی برای مصرف آشپزخانه و آب شرب. دیگری برای حمام و شستشوی اتومبیل و یکی هم برای مصرف آب باغچه و درختان که نرخ هر کدام متفاوت است به گونه ای که اگر مصرف آب از حد مجاز تعیین شده بیشتر شود نرخ دریافتی به صورت تصاعدی محاسبه می شود و مردم مجبورند این مقررات را رعایت کنند.
متأسفانه در کشور ما از همین آب تصفیه شده شرب برای شستشوی حیاط، اتومبیل، لباس، حمام، دستشویی و توالت و نیز برای آبیاری درختان استفاده می شود و بی دلیل نیست که ما با بحران آب مواجه هستیم و در آینده نزدیک مجبوریم نفت بفروشیم و آب وارد کنیم.
کشورهای همسایه جنوبی ما با شیرین کردن آب دریا مشکلات کم آبی خود را برای مصارف گوناگون رفع کرده اند و ما هنوز تصور می کنیم سدها پیوسته پر می شوند و چشمه ها جوشان و آب های تحت الارضی هم فراوان می مانند.
جنگ آب چند سالی است شروع شده، تابستان های گرم و خشک به ویژه در مناطق جنوبی مردم روستاها را برای تأمین آب با مشکل مواجه کرده تا جائی که دولت مجبور شده به وسیله تانکرهای سیار آب را به بعضی روستاها برساند.
یکی از دلائل مهاجرت روستائیان به شهرها عدم توان و مقابله آنها با کمبود آب و خشکسالی است.
برنامه ریزی های درازمدت و آینده نگری، برای تأمین آب با توجه به شرایط محیطی و جغرافیایی نداشته ایم هرچند سدهای زیادی ساخته ایم اما این سدها بدون بارش باران کافی پر نخواهند شد. هم اکنون یکی از دلائل کمبود برق و خاموشی های پی در پی از کار افتادن توربین هایی است که به علت کاهش آب سدها خاموش شده اند.
حداقل براساس اظهارات استاندار اسبق فارس ۲۶ سال قبل می دانستیم چه باید بکنیم اما نکردیم. یعنی ما فقط متکی به حرف و شعاریم و کمتر به عمل گرایش داریم.
به قول سعدی علیه الرحمه:
«گر آنها که می گفتمی کردمی
نکو سیرت و پارسا بودمی»
والسلام