سرمقاله سردبیر اسماعیل عسلی ۲۵ مرداد ۱۴۰۰
خورشیدی پشت ابر

آن گونه که شنیده می شود گویا مردم در روزهای اوج گیری کرونا از طرف خواص جامعه و شخصیت های مورد وثوق به تغییر سمت و سوی نذورات ایام محرم با هدف تامین اقلام مورد نیاز در بهداشت و درمان توصیه شده اند . اگر فقط شهر خودمان شیراز را در نظر بگیریم هر ساله در این ایام خصوصا دهه اول محرم بسیاری از افراد به شیوه های گوناگون و طرق مختلف بخشی از پس انداز یا درآمد خود را صرف تهیه شربت ، شله زرد ، پخت انواع پلو و چلو و خورش و خرید ظروف یک بار مصرف و توزیع آن بین فقرا و همسایگان می کنند و همچنین هزینه ی حمل و نقل زائران به عتبات و مشهد مقدس و بقاع متبرکه را نیز متقبل می شوند و برای زیارت اولی ها امکانات سفر تدارک می بینند و این هزینه ها غیر از اقداماتی است که بسیاری از ارگان هاو نهاد ها برای افراد تحت پوشش خود انجام می دهند که سرجمع آنها قابل محاسبه نیست . حال اگر همین هزینه ها صرف خرید سرم و داروهای مخصوص کرونا و حتی واکسن و تاسیس بیمارستان های صحرایی و تامین تخت و سایر لوازم مورد نیاز پزشکان برای درمان بیماران شود به منزله ی انقلابی است که در این عرصه رخ خواهد داد . موقوفات در ایران هم در چارچوب وقف نامه های مکتوب و برنامه ریزی شده و بر اساس وصیت نامه است و هم این که گاه افرادی تحت تاثیر شرایط روحی خاصی ناگهان تصمیم به انجام کار خیر با انگیزه ای ویژه می گیرند . به هر حال آدم ها همان گونه که با همنوعان خود روابطی پر نوسان دارند ، مشابه چنین رابطه ای را هم با خدا دارند . گاه از خدا فاصله می گیرند و گاه مانند کودکی که به سبب دوری از پدر و مادر آسیبی به خودش رسانده نالان و گریان به آغوش خدا بازمی گردند. در لحظه بازگشت انسان به خدا اتفاقاتی می افتد که قابل پیش بینی نیست . ناگهان می بینی تمامی ثروت یک فرد صرف احداث یک بیمارستان یا درمانگاه و مدرسه می شود و گاه فردی که هیچ بضاعتی ندارد خودش را وقف مردم می کند و در نقش یک خادم و نوکر دست به هر کاری می زند تا رضایت و خشنودی خدا را به دست آورد . به همین دلیل گاه می بینیم شخصی که قبلا هیچ سابقه ی انجام کار خیر نداشته تحت تاثیر یک حادثه یا الهام تغییر رویه می دهد و مبادرت به انجام کار خیر می کند بی آن که نام و نشانی از خود بر جای بگذارد . نظیر چنین رفتارهایی را در دهه ی اول محرم زیاد سراغ داریم . شاید یکی از دلایل اصرار بر برگزاری مراسم سوگواری فراوانی چنین اتفاقاتی باشد که اگر چه به صورت پراکنده و بدون برنامه ریزی قبلی و گاه با هزینه ای اندک صورت می گیرد اما هزینه ای که صرف تمامی این اقدامات در سطح ایران می شود کم نیست . اتفاقا به دلیل فراوانی موارد پخت و توزیع غذا در دهه ی اول محرم شاهد حیف و میل انواع حبوبات و گوشت و سایر اقلام خوراکی و شربت آلات هستیم که تنها و تنها اثر آن این است که حس خوبی به خیرین و نذر کنندگان دست می دهد . البته وقف ریشه در قرون و اعصار دارد و مختص اسلام و مسلمانان هم نیست . در عهد باستان افراد یا اموال خود را وقف می کردند و یا خود و فرزندان خود را . به نظر می رسد با تغییر سبک زندگی و آپارتمان نشینی و محدودیت روابط به دلیل فاصله زیاد خویشاوندان با یکدیگر زمینه ی برگزاری برخی از آیین ها و پخت و پز ها فراهم نباشد لذا اغلب مردم ترجیح می دهند نذورات خود را به صورت نقدی به مراکزی که متولی امور ایتام و افراد بی سرپرست و نیازمند هستند تحویل دهند یا به حساب خاصی واریز نمایند . با این روند هم از ریخت و پاش های بی مورد جلوگیری می شود و هم کمک ها و نذورات به دست اهل آن که نیازمند هستند می رسد . آنچه به ایام عزاداری سیدالشهدا عمق می بخشد کارهای خیری است که به نام امام حسین و یاران او صورت می گیرد . اگر کسی اهل حساب و کتاب باشد و بخواهد موقوفات مربوط به امام حسین را در سراسر ایران روی کاغذ بیاورد باید ساعت ها وقت بگذارد تا بتواند سود سالیانه این موقوفات را که سر به میلیاردها تومان میزند محاسبه کند اما متاسفانه چون هزینه کردها برنامه ریزی شده نیست و بازجست آنچنانی هم وجود ندارد معلوم نیست که چه اتفاقی می افتد و خروجی این همه وقف چه اندازه است . هر چه هست ما نمونه های آن را در عرصه بهداشت و درمان ، علوم پزشکی ، کانون های محل نگهداری بچه های بی سرپرست و تکیه ها و مساجد و حسینیه ها و فاطمیه ها و مهدیه ها می بینیم . حال اگر موقوفات حسینی هر ساله روی اموری خاص متمرکز شود اهمیت و ارزش آن بیش از پیش آشکار می شود . موقوفات در ایران مانند خورشیدی است که پشت ابر است و روشنایی آن به چشم نمی آید