سرمقاله سردبیر “اسماعیل عسلی” ۱ آبان
جستجوی وحدت در تعاملات بی واسطه

تمامی مسلمانان از هر مذهبی دم از وحدت می زنند چرا که در قرآن بر روی وحدت مسلمانان تاکید شده است و همه می خواهند بگویند که ما پیرو قرآن هستیم ولی در عمل رفتاری تفرقه آمیز دارند . به جرات می توان گفت که بیشترین سرمایه گذاری ها در دنیا روی تفرقه مسلمانان صورت می گیرد زیرا بر اساس آمار بیشترین خریدهای تسلیحاتی توسط کشور های مسلمان واقع در خاورمیانه انجام می شود که با هدف جنگ با یکدیگر مورد استفاده قرار می دهند و موجب گردش چرخ کارخانه های اسلحه سازی در دنیا می شوند. ظرف سالهای اخیر آخرین سنگر مشترک کشورهای مسلمان که در برابر موجودیت اسرائیل مقاومت می کرد در سایه ایران هراسی از هم پاشید و پس از مصر و اردن چندین کشور دیگر نیز مبادرت به عادی سازی روابط خود با این رژیم کردند تا زمینه رقابتی دامنگیر بین کشورهای اسلامی فراهم گردد. جنگ های مضحکی که پیروز آن رژیم صهیونیستی بوده است !!در حال حاضر موجودیت برخی از کشورهای به ظاهر اسلامی از دید کشورهای توسعه یافته ، در گرو تفرقه افکنی بین مسلمانان است .اصولا جنس تفرقه در بین اعراب ساکن شبه جزیره عربستان در زمان بعثت پیامبر با تفرقه ای که بذر آن در خارج از این منطقه پاشیده شد ، متفاوت بود ؛ تفرقه در میان اعراب حجاز از همان ابتدا رنگ و بوی قبیله ای داشت تا آنجا که برخی قبایل حتی از این که پیامبر از قبیله بنی هاشم باشد خشنود نبودند .اعراب در قرآن به خاطر شدت در کفر و نفاق نکوهش شده اند .کفر و نفاق خمیرمایه اصلی تفرقه بین مسلمانان بود . پیامبر در شرایطی آیه مربوط به لزوم وجود وحدت در میان مسلمانان را از طریق وحی دریافت کرد که تلاش هایش برای نزدیک کردن مسلمانان درون شبه جزیره عربستان هرگز به نتیجه ای آرمانی نرسید . هر چند اعراب نشانه هایی از سرکشی را در زمان حیات پیامبر به دلیل وابستگی به سنت های جاهلی و قبیله ای از خود بروز می دادند اما نشانه های اصلی تفرقه دقیقا از زمان رحلت پیامبر آغاز شد که هنوز هم نه تنها ادامه دارد بلکه شاخ و برگ های فراوانی پیدا کرده است . تنها چیزی که مسلمانان بر روی آن اتفاق نظر دارند متن عربی قرآن است که البته با توجه به تعابیر و تفاسیر متعددی که ازآن ارائه گردیده در مورد محتوا و پیام قرآن و در مواردی شان نزول برخی از آیات آن نیز اتفاق نظری وجود ندارد . برخی از مذاهب اسلامی برای اثبات حقانیت خود از احادیث و روایات بهره می گیرند اما عده ای دیگر با استناد به سخنی منسوب به پیامبر که فرموده اند “از من سخنی نقل نکنید” معتقدند که حدیث هرگز نمی تواند مانند قرآن دستاویزی برای اثبات حقانیت کسی باشد . هر چند هم اهل سنت و هم شیعیان چند قرن پس از رحلت پیامبر مبادرت به جمع آوری احادیث نبوی در قالب کتاب های گوناگون کردند و از میان کتب حدیث برخی را بر برخی دیگر ترجیح دادند و به عنوان ماخذ معتبر معرفی کردند. اختلاف بین مسلمانان تنها به حدیث و برداشت متفاوت از قرآن محدود نمی شود زیرا حتی در مورد نحوه نماز خواندن و وضو گرفتن و برخی از رویدادهای تاریخی نیز با یکدیگر اختلاف دارند . برای نمونه هم اهل سنت و هم شیعیان در مورد سخنرانی پیامبر در حجه الوداع و محل و مکان دقیق آن اتفاق نظر دارند اما در مورد این که مقصود پیامبر از” مولی” امر جانشینی بوده یا دوستی با یکدیگر اتفاق نظر ندارند .
بیشترین دستاویز برای ایجاد تفرقه بین مسلمانان پس از فتوحات اسلامی ایجاد شده چرا که کم نگری نسبت به مسلمانان غیر عرب پس از تصرف سرزمین ها موجب شد که شاهد خیزش هایی در ایران و سایر سرزمین های تازه مسلمان شده باشیم . رفتار توهین آمیز بنی امیه با غیرعرب خصوصا ایرانی ها که در عراق و یمن نیز ریشه داشتند موجب شد که ایرانی ها عمدتا در بحث هواداری ، به بنی هاشم که بیشترین درگیری اندیشگانی و عملی را با بنی امیه داشتند متمایل شوند . همین امر موجب گردید که بعدها ایران به پناهگاه شخصیت های مبارزعرب که اغلب هاشمی و مخالف بنی امیه و بنی عباس بودند ، تبدیل شود.
یکی دیگر از دلایل وجود اختلاف بین مسلمانان ، نبود اتفاق نظر بر سر نحوه ی گسترش اسلام بود . عده ای سعی داشتند با هجوم به سرزمین هایی که ساکنانی غیرمسلمان داشتند ، هم به تعداد مسلمانان بیفرایند و هم ذخایر بیت المال را از خمس و جزیه پر کنند . در حالی که مسلمانان واقعی و فهیم سعی می کردند از طریق گفت و گو سایر ملت ها را به اسلام دعوت کنند . کشورهایی نظیر مالزی و اندونزی که بعدها از طریق گفت و گو و وساطت فرهنگی بازرگانان ایرانی اسلام آورده اند ، نسبت به مسلمانانی که پس از مغلوب شدن در جنگ نظامی ایمان آورد ند ، هنجارمندتر و یکدست تر به نظر می رسند . ضمن این که چون پرداخت جزیه نسبت به پرداخت خمس فشار بیشتری به ساکنان سرزمین های فتح شده وارد می کرد ، عیار مسلمانی مغلوب شده گانی که بعضا تنها برای گریز از پرداخت جزیه مسلمان شده بودند با کسانی که خودشان با معرفت به استقبال اسلام رفته بودند یکسان نبود . به همین دلیل ردپای اکثر پیشوایان مذاهب اسلامی و فرقه ها و نحله های گوناگون فکری را باید در خارج از سرزمین عربستان جستجو کرد . در سرزمین عربستان اغلب دسته بندی ها قبیله ای است ولی در خارج از سرزمین عربستان گونه ای منازعه ی اندیشگانی آمیخته به تعصبات ملی و خرده فرهنگ ها در جریان بوده و هست  .ناگفته نماند که شکل گیری جریان وهابیت که عربستان کانون آن است شباهت چندانی به نحوه شکل گیری سایر مذاهب اسلامی ندارد و پدیده ای استعماری است که صرفا برای دامن زدن به اختلافات بین مسلمانان ابداع شده است .
برخی از مستشرقین و مورخین غیر مسلمان نیز سهم قابل ملاحظه ای در دامن زدن به تفرقه بین مسلمانان داشته اند که شرح آن در این یادداشت نمی گنجد .
. نوع جدید تفرقه در میان کشورهای مسلمان ، مهندسی حضور آنها در جرگه طرفداران قدرت های سیاسی و اقتصادی جهان است . کشورهای مسلمان واقع در منطقه خاورمیانه به لحاظ برخورداری از ثروت های زیرزمینی از یک طرف و فقر فرهنگی از طرف دیگر و دعوایی که به منظور یار گیری از میان کشورهای اسلامی با یکدیگر دارند ظرف چند دهه ی اخیر چالش های سیاسی و نظامی فراوانی را موجب گردیده اند و جنگ هایی به راه می اندازند که پیروز آن صاحبان زرادخانه ها و کارتل های نفتی هستند . این جنگ های بی ثمر تاکنون نتیجه ای جز حاکمیت فرهنگ خشونت ، کینه توزی و رد و بدل شدن شعارهای تهدید کننده و خوف آور نداشته و نه تنها وحدت آفرین نبوده و نیست بلکه به جدایی و تفرقه بین مسلمانان دامن زده و به عمق شکاف های تاریخی افزوده است . اگر مسلمانان در آینده ای نه چندان نزدیک بتوانند با بهره گیری از فضای مجازی و وسایل نوین ارتباطی با یکدیگر تعاملات فرهنگی و علمی بی واسطه ای داشته باشند ، شاید دورنمایی از همگرایی در سایه رفع سوء تفاهمات تاریخی قابل ترسیم باشد چرا که بیشترین هنر متولیان مذاهب اسلامی این خواهد بود که روی مشترکات تمرکز کنند نه این که علاقه ای به رفع سوء تفاهمات داشته
باشند .