سرمقاله “اسماعیل عسلی” ۲۶ آبان ۱۴۰۰
فرشته های مصنوعی

فضای مجازی همان گونه که روی سبک زندگی مردم تاثیر گذاشته و همنشینی با آن بخش قابل توجهی از وقت اقشار گوناگون را می گیرد قاعدتا باید روی نحوه ی رفتار مدیران و مسئولین جامعه نیز تاثیر گذار باشد چرا که در غیر این صورت فضای مجازی به صحنه نمایش کژتابی ها ، بیهوده گویی ها ، مصاحبه های ویرانگر ، اظهارنظرهای مضحک ، توصیه های غیرکارشناسانه ، وعده های پوچ و اشاعه ی سخنانی تبدیل می شود که به موازات ایجاد نفرت و طرح مطالبات موهوم ، استحاله فرهنگی ، گسست عاطفی ، آشفتگی اندیشگانی و شکاف بین نسلی و … تبدیل می شود . مدیریت فضای مجازی را نباید صرفا از جنبه های فنی و در چارچوب کاهش ورودی ها و خروجی ها و شعاع خط دهی و راهکارهایی از این دست دنبال کرد بلکه این مهندسی کیفی فضای مجازی است که نتیجه بخش است . چرا فضای مجازی در کشورهای توسعه یافته که شفافیت ، امری نهادینه شده است تا این اندازه چالش آفرین نیست زیرا مردم تشنه ی حرف زدن و درد دل کردن و شنیدن سخنان دل خنک کن نیستند و سالهاست که آزادی اندیشه و بیان را تجربه کرده اند ! امروزه هر مدیر و مسئولی که لب به سخن می گشاید یا رفتاری را در پیش می گیرد باید بداند که شنیده و دیده می شود و به نسبت جایگاهی که دارد ، حساسیت افکار عمومی را برخواهد انگیخت . زیرا صدا و تصویرش ضبط می شود . وقتی حتی دله دزدهای خیابانی هم مراقب هستند که در تیررس دوربین های بانکی نصب شده در پیاده روها و بالای ساختمان های مسکونی قرار نگیرند چرا مدیران و مسئولین و نمایندگان با بی پروایی و بدون دانش سخن می گویند . در گذشته می توانستیم بگوییم که دیوار حاشا بلند است اما حالا دیگر این حرف ها خریدار ندارد چون صدا و تصویر گواهی می دهند . که چه کسی چه گفته است .
این که پیامبر (ص) بیش از ۱۴ قرن پیش فرموده بودند چیزی از من نقل نکنید و یا در جایی دیگر فرموده بودند اگر چیزی از من نقل کردند آن را به کتاب خدا عرضه کنید ( قریب به مضمون ) برای این بود که اولا در آن زمان وقتی کسی سخنی از ایشان نقل می کرد سندی جز حافظه ی خود نداشت و ثانیا زمانی که سخنی دهان به دهان نقل می شود امکان دارد کسانی به سلیقه ی خود چیزی به آن بیفزایند و یا کم کنند و ثالثا چه بسا کسانی پیدا شوند که برای پیشبرد مقاصد خود سخنی را به نفع یا به ضرر اشخاص به پیامبر (ص ) نسبت دهند و همین مسئله زمینه ی انحراف را فراهم آورد به همین دلیل تا ده ها سال هیچ کتابی پیرامون گفته های پیامبر(ص) مکتوب نشد و پس از نزدیک به ۲ قرن که عده ای شروع به جمع آوری حدیث به نقل از پیامبر(ص) کردند دقت می شد که سلسله ی راویان را نیز ذکر کنند تا اگر به فردی غیرمتقی و مشکوک برخورد کردند آن حدیث را کنار بگذارند . با این وجود هزاران حدیث در صد ها کتاب به پیامبر نسبت داده شده که اگر آدم با حوصله ای احادیث را در کنار هم قرار دهد و محاسبه کند که پیامبر باید چقدر عمر کرده باشد که بتواند در مناسبت های گوناگون این همه سخن گفته باشد ، عمر ایشان از هزار سال هم بیشتر خواهد شد . همچنین اگر بخواهیم سمت و سو و محتوا و پیام احادیث گوناگون را با آموزه های قرآنی ارزیابی کنیم ، بسیاری از احادیث محلی از اعراب نخواهند داشت .اما در زمانه ی ما تکنولوژی این مشکل را با تصویر برداری و ضبط صدا به صورت همزمان حل کرده به طوری که گفته ها و سخنرانی های بسیاری از شخصیت های سیاسی و فرهنگی و علمی که ظرف ۱۰۰ سال گذشته در جهان به درجه ی بالایی از اشتهار و تاثیرگذاری رسیده اند ، قابل استفاده برای تولید مستندهای علمی و سیاسی و فرهنگی و هنری است .
آنچه در آموزه های دینی در خصوص وجود دو فرشته که اعمال و رفتار خوب و بد ما را می نویسند آمده کم کم دارد در سایه ی تکنولوژی محقق می شود.مطمئنا اگر حداقل نیمی از مردم دنیا به وجود آن دو فرشته غیبی اعتقاد داشتند کار ما به اینجا نمی کشید که لقمه را از دهان یکدیگر بیرون بیاوریم . برخی از حکما و فلاسفه غیر الهی و مادی معتقدند که حتی اگر بهشت و دوزخی هم وجود نداشته باشد ، اعتقاد به آن می تواند از قدرت بازدارندگی بالایی برای تنظیم مناسبات انسانی و رفتارهای عادلانه در جوامع بشری برخوردار باشد .
هر چند در همین جهان هستند کسانی که اعتقادی هم به معاد ندارند اما درعین حال به دلیل نوع تربیت ، رفتارهایی مبتنی بر هنجارهای اخلاقی دارند زیرا باور کرده اند که زندگی در سایه ی قانون و نظم و ترتیب و انصاف و همزیستی مسالمت آمیز مبتنی بر خردورزی و قوانین کشف شده ی علمی بسیار لذت بخش و کم هزینه و کم خطر است .
در مورد سیستم های حکومتی نیز مشاهده می کنیم که در برخی از نظام های سکولار ارزش های اخلاقی بیش از سیستم های مدعی باورمندی به ارزش ها رعایت می شود لذا حتی در جاهایی که دوربینی وجود ندارد و مامور قانون حاضر و ناظر نیست قوانین رعایت می شود به طوری که شما نمی توانید یک جنس قاچاق را با قیمتی پایین به کسی بفروشید زیرا مردم آنجا به دلیل احساس هم سرنوشتی با اداره کنندگان جامعه حاضر به زیر پا گذاشتن قوانین نیستند چرا که باور دارند مالیات و عوارض دوباره در قالب انواع خدمات به آنها بازگردانده می شود .
چرا در برخی از کشورها دولت ها و مسئولین و نمایندگان با آغوش باز به استقبال شفافیت در تمامی زمینه ها می روند اما در برخی جوامع با توسل به انواع بهانه ها سعی بر توجیه لزوم پنهانکاری دارند و مخفی کاری را با مصالح ملی گره می زنند ؟ پاسخ روشن است . زیرا هنوز مناسبات مبتنی بر شفافیت در چنین جوامعی جایگاه ندارد ! تا آنجا که اگر کسی راست بگوید ممکن است شغلش را از دست بدهد !
امروزه مخالفت با بهره گیری از تکنولوژی در حوزه ی ارتباطات و انعکاس واقعیت ها از جهاتی سر در آبشخور شفافیت گریزی دارد اما در آینده ای نه چندان دور ، تکنولوژی خود را به جامعه جهانی تحمیل خواهد کرد و مناسبات دولت ها با یکدیگر و دولت ها با ملت ها به گونه ای خواهد بود که گویی دو فرشته اعمال نیک و بد مسئولین و مردم را می نویسند و بازتاب می دهند . تفاوت گزارش فرشته های غیبی و مامور شده از سوی خدا با فرشتگان مصنوعی در این است که داوری پیرامون عملکردهای ثبت شده در ابزارهای ارتباطی در همین جهان صورت خواهد گرفت . به همین دلیل مردم باید با جدیت به دنبال نهادینه شدن دولت الکترونیک برای خودشان و پذیرش قواعد شفاف سازی از سوی مسئولین باشند تا هم عملکرد مردم و هم عملکرد مسئولین زیر ذره بین مصنوعاتی باشد که گزینشی عمل نمی کنند و اهل پارتی بازی نیستند . کجا هستند آن فرشته های مصنوعی ؟ !!