سرمقاله ” محمد عسلی” ۲۱ آذر ۱۴۰۰
آسیب شناسی فرارهای مالیاتی

امروز تمامی کشورها بدون استثناء عمده ترین درآمدشان از مالیات است به جز چند کشور نفتی حوزه خلیج فارس که درآمد عمده شان از فروش نفت و گاز می باشد هرچند سیستم مکانیزه مالیاتی شان بی نقص کار می کند. بقیه کشورها اعم از آسیایی و اروپائی و حتی آمریکا عمده درآمدشان از محل مالیات است.
اما متأسفانه در ایران پرداخت مالیات آنچنان فرهنگ سازی نشده که مردم با میل و رغب و به موقع مالیات بپردازند و پیوسته سعی می کنند از زیر بار پرداخت مالیات شانه خالی کنند.
در واقع به جز مالیات بر حقوق و دستمزد که مدیران موظفند لیست کارکنان و میزان حقوقشان را به اداره دارایی بفرستند و مالیات را مستقیم از میزان حقوقشان کسر و به حساب دارایی واریز نمایند پرداخت مالیات بر درآمد، بر ارث و موارد دیگر با اما و اگرهایی ناشی از گریز مالیاتی مواجه اند.
حال همیشه این سئوال مطرح است که چرا سیستم مالیاتی کشور علیرغم تغییرات و تحولاتی که به خود دیده قادر نیست راه فرارهای مالیاتی را مسدود نماید.
براساس گزارش های میدانی چند عامل در این میان مهم است.
یکم حجم پرونده ها به نسبت تعداد کارکنان که رسیدگی به آنها گاه یک سال به طول می انجامد، به عنوان مثال نتیجه اظهارنامه های مالیاتی سال ۹۸ در سال ۹۹ اعلام می گردد و ۳۰ روز پس از ابلاغ، مؤدیان فرصت دارند مالیات را بپردازند و یا نسبت به میزان آن اعتراض نمایند. با این روند گاه بررسی ها تا ۶ ماه بعد به نتیجه می رسند که این خود با توجه به تورم و کاهش ارزش پول ملی در طول سالهای متمادی، ارزش پول دریافتی ادارات دارایی حداقل ۲۵ درصد نسبت به سال قبل کمتر است. افرادی که درآمدهای کلان پنهان با واسطه گری و معاملات زیرزمینی دارند مالیات نمی پردازند و می توان گفت ۵۰ درصد مالیاتی که در طول سال، ادارات دولتی دریافت می کنند عملاً از این افراد وصول نمی شود.
فرهنگ چانه زنی که در امورات مختلف خدماتی در ادارات دولتی مرسوم است برای پرداخت مالیات هم مرسوم است و کمتر کسی با رضایت تام، مالیات پرداخت می کند. چون به ندرت فلسفه وجودی مالیات برای مردم فرهنگ سازی شده است قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در طول قرن های گذشته که به جای مالیات معمولا خراج با زور و قلدری مسئولان مملکت و پادشاهان گذشته دریافت می شد، علما و روحانیان حکومت ها را اصحاب مظلمه می دانستند و به مردم می گفتند مالیات ندهند. وقتی نادرشاه افشار از سفر فتح هندوستان بازگشت مالیات را که همان خراج باشد به بازرگانان اصفهانی بخشید اما پس از مدتی پشیمان شد و مالیات ها را مطالبه نمود. عده ای به کوه ها پناه بردند. نادرشاه آنان را دستگیر کرد ، سرشان را برید و از سر آنها در مقابل عالی قاپو مناره درست کرد. یکی از شاعران در این باره سروده است:
{هرکه گریزد ز خراجات شاه
بارکش غول بیابان شود}
این رسوبات فرهنگی گذشته هنوز هم در ذهن و زبان بعضی مالیات دهندگان هست و فکر نمی کنند پرداخت حقوق کارکنان و دیگر هزینه های مملکت از همین مالیات تأمین می شود و وجوهات مالیاتی مستقیم به خزانه دولت برمی گردد.
نکته مهم تر آنکه سیستم اخذ مالیات هنوز کاملا در ایران هوشمندسازی نشده و به راحتی و بدون نظارت بعضی پزشکان هم فرار مالیاتی دارند.
بنده وقتی به یک دکتر برای معاینه گوش مراجعه کردم سه دستگاه کارتخوان روی میز بود که وقتی به یکی از آنها پول ویزیت واریز نمودم روی برگه رسید نوشته بود میوه فروشی فلان… خانم منشی به اکثر بیماران می گفت دستگاه کارتخوان خراب است بروید پایین از عابربانک کارت بکشید پول نقد بیاورید.
عملکرد اینگونه پزشکان و یا شرکت های خصوصی برای فرار مالیاتی کاملاً شفاف است و نظارتی در کار نیست.
پنهانکاری میزان درآمدها به یک عرف تبدیل شده به گونه ای که اگر همانند کشورهای دیگر درآمدها به خوبی نظارت می شد مالیات ها کفاف تمام مخارج دولت را می داد.
به هر تقدیر بساز و بفروش ها، واسطه های میدانی، قاچاقچیان، بعضی تولیدکنندگان داخلی و کسانی که از درآمدهای بالایی برخوردارند یا مالیات نمی دهند و یا با سندسازی و تقلب از زیر بار مالیات فرار می کنند.
شرکت های بی نام و نشان و بدون تابلو که در محل های مسکونی بی نام و یا با نام به عنوان نماینده فلان کارخانه و یا پشتیبانی کننده به فعالیت اقتصادی مشغولند برای ادارات دولتی شناخته شده نیستند.
در خیابان ظهیرالاسلام تهران که محل کاغذفروشی های عمده است در خانه های مسکونی اکثر شرکت ها بدون تابلو و بی نام کار می کنند و درآمدهای کلانی دارند که بابت آنها مالیاتی پرداخت نمی کنند.
درآمدهای ناشی از حمل و نقل، درآمدهای پنهانی است که چون کیلومترشمار پلمپ متصل به شبکه های هوشمند ندارند مالیاتی پرداخت نمی کنند.
اکثر فروشگاه ها اعم از طلافروش ها و آشپزها اگر در فاکتورهایشان ۹ درصد ارزش افزوده را از مشتری دریافت می کنند همه را به ادارات دارایی گزارش نمی کنند و این ارزش افزوده ها به حساب ادارات دارایی واریز نمی شود.
اگر در کشورهای دیگر به ویژه در کشورهای اروپایی هیچ کس نمی تواند از زیر بار مالیات و عوارض شانه خالی کند ناشی از یک سیستم فعال هوشمندی است که فرهنگ سازی شده و همگان می دانند که اگر رئیس جمهور هم باشند نمی توانند از زیر بار مالیات بیرون روند و تا زمانی که این وضع باشد در کشور ما درصد بالایی از تولیدکنندگان و خدمات رسانان یا مالیات پرداخت نمی کنند و یا به مقدار کمی نسبت به درآمدهای کلانشان مالیات پرداخت می کنند هرچند می دانم که مسئولان امر می دانند اما قلمی کردم تا اگر بتوانند طرحی نو دراندازند و عدالت را در دریافت مالیات ها رعایت کنند.
والسلام