سرمقاله “اسماعیل عسلی” ۳۰ دی ۱۴۰۰
بهبود اقتصاد در سایه ارتباطات گسترده جهانی

کارشناسان امور تربیتی در مورد انتخاب دوست به دلیل تاثیرگذاری های تعیین کننده اش روی افراد حساس هستند تا آنجا که حتی به کسانی که دچار آسیب اخلاقی شده اند توصیه می کنند که همنشین و دوستان جدیدی با ویژگی های بهتر انتخاب کنند . درارتباطات خانوادگی نیز روی چنین مراقبت هایی تاکید شده است . جوامع بزرگتر نیز از این قاعده مستثنی نیستند . به همین دلیل است که شاهد شکل گیری اتحادیه های قاره ای و منطقه ای بین کشورها هستیم ، زیرا اشتراک منافع موجب می شود که کشورهای ضعیف در هر اتحادیه ای مورد حمایت کشورهای قدرتمند قرار گیرند تا برآیند تعاملات چند سویه نفع همگان را در پی داشته باشد . کشورهایی که برای مدتی خواسته یا ناخواسته در انزوا قرار می گیرند یا همسایگانی ناسازگار و آشفته حال دارند ، تدریجا با مشکلات مالی و فرهنگی و بن بست های سیاسی مواجه می شوند . اهمیت تعیین نهادهای بین المللی برای بررسی وضعیت کشورها و درجه بندی آنها در خصوص موضوعات گوناگون از جمله پولشویی ، بدهی خارجی ، تولید ناخالص ملی ، بهداشت ، محیط زیست ، باسوادی ، تولید علم ، رواج انواع هنرها ، جاذبه های گردشگری ، منابع زیرزمینی ، محصولات کشاورزی ، موقعیت ژئوپولیتیک و شاخص های اقتصادی به این دلیل است که با انتشار روزآمد نتایج پژوهش های خود راهنمای خوبی برای اداره کنندگان ممالک گوناگون باشند و گردانندگان کشورها بدانند در راستای منافع ملی خود باید به دنبال تقویت مناسبات خود با چه کشورهایی باشند تا بتوانند در خصوص توسعه روابط خود و یا کاهش مناسباتشان تصمیم گیری کنند .
وظیفه ی اصلی گردانندگان هر کشوری انتخاب راهبردی کم چالش برای ترسیم خطوط کلی سیاست خارجی و تنظیم مناسبات منطقه ای و جهانی فراخور ظرفیت های اقتصادی و فرهنگی است . چنین راهبردی است که تعیین کننده ی درجه سازگاری یا ناسازگاری هر کشوری است . انتخاب شیوه های کم هزینه برای مدیریت روابط خارجی ، ضمن این که زمینه ساز جذب سرمایه های خارجی است ، پتانسیل های دیگر اعم از گردشگری ، تجارت و صادرات و واردات را آزاد می کند . در نقطه مقابل ، اتخاذ سیاست هایی که به انزوای تدریجی یک کشور می انجامد برآیند تلاش دولتمردان را به نقطه ی صفر نزدیک می کند . همان گونه که یک مربی خوب همواره به دنبال برنامه ریزی برای بازی با تیم های قدرتمند با هدف کشف نقاط ضعف بازیکنان و چینش مناسب هر بازیکنی در پستی مناسب است ، تعامل با کشورهای قدرتمند نیز چنین خاصیتی دارد لذا بسنده کردن به ارتباط با کشورهای ضعیف و دوری جستن از کشورهایی که شاخص های اقتصادی مطلوبی دارند نتیجه ای جز حرکت قهقرایی نخواهد داشت. ضرب المثلی است که می گویند : اگر می خواهید به کسی کمک کنید به او ماهی ندهید بلکه ماهیگیری را به او یاد دهید . از این جهت کمک به استقلال سیاسی کشورهای تحت ستم و جنبش های منطقه ای نیز باید تابع چنین سیاستی باشد .از آنجایی که ورود بدون محدودیت به عرصه رقابت های اقتصادی مستلزم رعایت استانداردها ، نظم مالی ، رشد مثبت اقتصادی ، قانونمندی ، برندسازی و تعاملات علمی و فرهنگی است، ارتباط فراگیر با جهان ما را برای دستیابی به چنین اهدافی کمک می کند و موجب درمان اقتصاد بیمار ما می شود. انگشت شمار بودن کشورهایی که در غیاب رقبای خود با یک کشور حاضر به تعاملات اقتصادی می شوند ، محدودیت گزینه ها برای انتخاب بهتر را به دنبال دارد به همین دلیل کشورهایی که خود را در تنگناهای اقتصادی قرار داده اند و سیاستی در پیش گرفته اند که با تعداد محدودی از کشورها تبادل کالا داشته باشند ، مجبور هستند کالای بی کیفیت وارد کنند و محصولات خود را نیز با قیمتی پایین تر به فروش برسانند .
همانگونه که یک فرد به دنبال منزوی شدن دچار افسردگی و انواع بیماری ها می شود ، کشورهای منزوی شده نیز به انواع بیماری های اقتصادی و آسیب های اجتماعی مبتلا می شوند و متاسفانه زمانی متوجه می شوند که دیگر دیر شده و برای جبران آن ناگزیرند از جیب مردم برای اداره کشور هزینه کنند .
در دنیای سیاست ، گرگ ها همیشه به دنبال عضو جدا شده از گله هستند تا با تعقیب و دوانیدن او خسته اش کنند و همین که نقش بر زمین شد هر کدام پاره ای از وجودش را به دندان بگیرند . دشمنی ها و دوستی هایی که برای یک کشور صرفه ی اقتصادی نداشته باشد از نگاه عملگرایانه راه به جایی نخواهد برد ؛ در پیوند با همین مسئله دستیابی به استقلال واقعی برای کشورهای توسعه نیافته در گرو طراحی پروسه های چند ده ساله است زیرا ادعای استقلال برای کشوری که بنیان های اقتصادی ضعیفی دارد مانند این است که ما تصویر شیر نقاشی شده بر روی پارچه را شیر واقعی تصور کنیم ! . از منظر اقتصاد سیاسی باید با تعریفی متفاوت از دوستی و دشمنی به میدان رقابت های اقتصادی پا گذاشت ، همان کاری که ژاپن پس از جنگ دوم جهانی انجام داد و پس از گذشت نیم قرن توانست بازار رقبای سیاسی خود را با کار و تلاش و اتخاذ سیاست نفوذ تدریجی تسخیر کند.
آنچه موجب می شود ما پیش از ایجاد بحران به اشکالات موجود در سیستم بانکی و اقتصادی خود پی ببریم ارتباط فراگیر با کشورهایی است که نظم مالی دارند . این که کشور درمانده ای مانند عراق با شاخص های فرهنگی شبیه خودمان خریدار خودرو تولیدی ما باشد ، موجب برند سازی و ارتقاء کیفیت صنعت خودرو نمی شود زیرا امروزه استاندارد سازی شاخص های اقتصادی در سایه ی ارتباطات فراگیر که در گرو پذیرش معیارهای علمی است میسر خواهد شد . تعداد اندک رایزن های اقتصادی ما در سفارت خانه ها نشان می دهد که ما در این زمینه حرفی برای گفتن نداریم . از یک سو تحریم ها را کاغذ پاره توصیف می کنیم و از سوی دیگر در مسیر دور زدن تحریم ها به دام امثال بابک زنجانی می افتیم . زمانی هم که در چاله افتادیم به روی خود نیاوردیم و همچنان دست به کمر زدیم و وانمود کردیم که همه چیز خوب است .همان گونه که در سیاست خارجی نباید از ارتباط فراگیر با جهانیان بترسیم در داخل نیز باید همه ی مردم را پای کار بیاوریم و با به رسمیت شناختن رقبا و منتقدان برای عمق بخشی به ایدئولوژی ، فرهنگ ، سیاست و اقتصاد ، موجبات رشد و شکوفایی کشور را فراهم کنیم و تنها به قاضی نرویم .