سرمقاله ” اسماعیل عسلی” ۲۳ بهمن ۱۴۰۰
ژرفای زخم

اگر محتوای فضای مجازی و آنچه در چنین فضایی رد و بدل می شود را در جوامع گوناگون مورد بررسی قرار دهیم تفاوت بین آنها ما را به نتایج تامل برانگیزی می رساند.البته کارشناسان امور ارتباطات علت وجود چنین فاصله ای را با میزان سواد رسانه ای شهروندان در جوامع گوناگون مرتبط می دانند . ناگفته پیداست که برای برخی از جوامع فضای مجازی به انجام امور اداری سرعت می بخشد ، پیامک جای نامه نگاری را می گیرد ، از بروز برخی حوادث پیشگیری می کند ، امکان نجات افراد گمشده در کوه و بیابان فراهم می شود ، بسیاری از موانع موجود در مسیر تبادل نظر علمی برداشته می شود ، کنترل فرزندان راحت تر می شود ، اخبار به صورت لحظه ای بازتاب می یابد و دسترسی به هر خبری در هر مکان و زمانی امکان پذیر می گردد . خرید آنلاین محقق می شود و دستاوردهایی از این قبیل …
اصولا آنچه در فضای مجازی رخ می دهد در وهله اول تولید محتوا در قالب خبر و انواع مطالب آموزشی و پژوهشی است و در ادامه می رسیم به کامنت ها و واکنش ها و همچنین آنچه در چنین فضایی جستجو می کنیم نیز نشان دهنده ی نگاه ما به چنین فرصتی است که در اختیارمان قرار گرفته است. وقتی در یک جامعه بهره گیری از فضای مجازی بحران زاست و در جامعه ای دیگر تسهیل کننده انجام کارهاست باید ببینیم علت چیست ؟!
در واقع پرسش این است که چرا با ایجاد امکان بهره گیری از فضای مجازی در کشورمان شاهد دگرگونی های فکری و تغییر دیدگاه ها و ریزش باورها و سمت گیری ذهنیت ها هستیم ؟ شاید پاسخ این باشد که نگاه مردم به فضای مجازی استفاده از فرصتی برای تبادل نظرگسترده و شفاف و بدون سانسور است که قبلا وجود نداشته است .به بیانی دیگر، آنچه در فضای آموزشی و اداری و کتاب ها و فیلم ها قابل طرح نبوده ناگهان با ظهور فضای مجازی امکان بروز پیدا می کند. این که شما احساس کنید می توانید به بیان دیدگاه های خود پیرامون آنچه در گذشته و حال اتفاق افتاده و می افتد بپردازید و قبلا از چنین امکانی برخوردار نبوده اید به منزله باز کردن دریچه ی سدی است که میلیاردها مترمکعب آب پشت آن ذخیره شده است . پر واضح است که چنین اتفاقی در کوتاه مدت بحران زاست . در جوامعی که شفافیت وجود داشته و رسانه ها با محدودیتی برای بازتاب تحلیل ها و گزارش ها و مصاحبه ها و اخبار روبرو نبوده اند ، فضای مجازی مشکل زیادی ایجاد نکرده هر چند در چنین جوامعی نیز برای پیشگیری از سوء استفاده ها ، مراقبت هایی اعمال می شود .
مثلی معروف است که ” بگو با چه کسانی دوستی می کنی تا بگویم که هستی ” این ضرب المثل در مورد فضای مجازی و آنچه در گروه های مختلف مطرح می شود نیز صدق می کند !
در شرایط کنونی بارسنگین تشنگی مردم برای افشاگری و شنیدن سخنان متفاوت و ارضاء کردن حس کنجکاوی شان پیرامون موضوعاتی که برایشان مبهم بوده هم اکنون روی دوش فضای مجازی سنگینی می کند . زمانی پیرامون برخی شخصیت ها حتی در خانواده ها و پشت سر او داوری می شد بدون این که از امکان دفاع از خود برخوردار باشند ، فضای مجازی چنین امکانی را فراهم کرده است . در حال حاضر مکاتب دینی ، مذاهب و دیدگاه های علمی از ابعاد گوناگون و توسط افراد موافق و مخالف مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد. این مسئله ی بسیار مهمی است که انسان ها قادر به گفتگوی با یکدیگر باشند آن هم بدون واسطه !چنین پدیده ای هم خوب است و هم مخاطره آمیز، زیرا وقتی جامعه ای در کوتاه مدت دچار دگردیسی فکری و فرهنگی می شود و پروسه ای را که قبل از ظهور فضای مجازی در صد سال طی می کرده می خواهد در مدت ده سال پشت سر بگذارد ، نیازمند ظرفیت بالایی است که زیرساخت های آن فراهم نیست .تصور کنید در روستایی قتلی اتفاق می افتد که درک چرایی آن برای اهالی روستا با توجه به شواهد و قرائن و سنت های غلط مرسوم چندان دشوار نیست ولی بازتاب آن در فضای مجازی برای کسانی که تنها صحنه فجیع قتل را مشاهده می کنند ، غیر منتظره است و ایجاد ذهنیت می کند .
چرا رواج فضای مجازی در یک جامعه موجب بالا رفتن کیفیت آموزش می شود و در جامعه ای دیگر شاهد افت کیفیت آموزش هستیم ؟ زیرا در یک جا نگاه به فضای مجازی به عنوان وسیله ای است که سرعت و دقت را بالا می برد اما در جامعه ای دیگر فضای مجازی جای متن و حاشیه را عوض می کند و فضایی برای گشودن عقده های فرو خورده است !
دوست یابی در فضای مجازی موجب گردیده دختر و پسری که امکان گفتگو در فضای بیرونی ندارند ، فضای مجازی آنها را تا نیمه شب بیدار نگه دارد . در خلوت خود می گردند و می گردندو یکدیگر را پیدا می کنند و پر واضح است که با توجه به غلبه احساس و نبود تجربه ممکن است اغفال شوند ! مقایسه آمار محتوای مطالبی که در جوامع گوناگون جستجو می شود نشان می دهد که جوانان ما به چه سمتی پرتاب شده اند . اگر چه تمامی جوامع هر کدام به نوعی با چالش های ایجاد شده پس از رواج فضای مجازی روبرو شده اند اما این مشکل در جوامع سنتی و فاقد سواد رسانه ای بیشتر خودنمایی می کند که به تنهایی نمی توان با ایجاد محدودیت از حجم بحران زایی آن کاست . ژرفای این زخم چاره ای دیگر می طلبد که شفاف سازی یکی از راه های آن است .