سرمقاله
اسماعیل عسلی
و اما حقوق شهروندی
رعایت حقوق شهروندی به اندازه ای حائز اهمیت است که در صورت تحقق می تواند به عنوان بزرگترین دستاورد انقلاب مطرح باشد‏. چرا که ما وقتی از انقلاب سخن می گوییم منظورمان جابجایی قدرت و ملغی شدن یک ساختار حکومتی و جایگزینی ساختاری دیگر نیست بلکه منظور از انقلاب دگرگونی در نوع مناسباتی است که بین مؤلفه های قدرت و مردم برقرار می شود. در واقع انقلاب باید در زندگی و رفتار مردم عینیت پیدا کند. از این رو برای این که مردم انقلاب را حس و باور کنند باید از مهم ترین محصول و میوه ی شیرین آن که حقوق شهروندی است برخوردار شوند‏. مراتب الزام آوری و اثر بخشی عنوان و صفتی که ما برای یک نظام در نظر می گیریم به پتانسیل های موجود در آن برای بسترسازی جهت تحقق حقوق شهروندی بستگی دارد. البته حقوق شهروندی مثل نان و مسکن و امکانات رفاهی نیست که برای تأمین آن صرفا نیازمند بودجه و پول باشیم‏. حقوق شهروندی زمانی محقق می شود که مجموعه مناسبات اجتماعی و سیاسی و فرهنگی و اقتصادی در چارچوب نیازهای مشروع و متعارف شهروندان نهادینه شده باشد به طوری که موجبات رشد و شکوفایی افراد جامعه را فراهم کند و مبتنی بر رعایت شئونات انسانی باشد‏.
بر این اساس دامنه ی حقوق شهروندی بسیار گسترده و مرز ناپذیر و در عین حال همواره رو به تکامل خواهد بود‏. اعطای حقوق شهروندی در گرو کاستن از تعداد زندان هاست‏. نه زندان هایی که الزاما برای محدود و محصور نمودن بزه کاران ساخته می شود بلکه زندان هایی که دیوارهای آن رفتار و گفتار و پندار و نوع مناسبات و ارتباطاتی است که نافی شئونات انسانی است‏. از این رو دولت ها به تنهایی قادر به اعطای کامل حقوق شهروندی به مردم نیستند چرا که بخشی از حقوق شهروندی حاصل تجمیع رفتارها و برآیند مناسبات درهم تنیده ای است که برنامه ریزی برای آن در گرو افزایش ظرفیت هاست. زیرا سطح و کم و کیف حقوق شهروندی را ظرفیت مردم تعیین می کند و ظرفیت روحی و اجتماعی مردم به عوامل گوناگونی نظیر دانش و تحصیلات و کشش درونی و معنوی آنها بستگی دارد‏. برای نمونه حق آزادی بیان یکی از حقوق مسلم شهروندی است اما دولت نمی تواند نحوه ی ابراز عقیده و تحمل عقیده ی مخالف را نیز به شهروندان اعطا کند‏. حتی قانونمندی جامعه و عدم تبعیض نیز بخشی از حقوق شهروندی است اما تا زمانی که طایفه گرایی و قوم و خویش بازی بین برخی از طیف های اجتماعی رواج دارد و به صورت خودکار نمود پیدا می کند دیگر از دولت کاری ساخته نیست‏. (ادامه…)