سرمقاله
محمد عسلی
ایران بعد از شاه
نسل جوان امروز ایران، از دو مقوله مهم انقلاب اسلامی تا حدود زیادی بی¬خبر است.
یکم چرا شاه، ایران را ترک کرد و برای حفظ هر آنچه به قول خودش در کتاب مأموریت برای وطنم؛ «ایران، سلطنت و منافع ملی» گفته بود، جانش را به خطر نیانداخت و تا آخرین قطره خون به دفاع از دستاوردهای نظام پادشاهی پهلوی مقاومت نکرد.
دوم اینکه ایران بعد از شاه تا چه میزان مورد هجوم دولت¬ آمریکا و مخالفان داخلی و خارجی قرار گرفت و در این میان با کدام نیرو به مقابله پرداخت.
و اما بعد:
به شهادت اظهارات تمامی کسانی که در خصوص علت فرار شاه و چگونگی آن دست به خاطره¬نویسی زده¬اند اعم از سردمداران داخلی و خارجی و بستگان و وابستگان شاه عواملی در این فرار مؤثر بوده¬اند.
نخست اینکه شاه از تمامی اقداماتی که برای سرکوب قیام مردم می¬توانست انجام دهد استفاده کرد اما نتیجه¬ی مثبتی دریافت نکرد.
از جمله، تخریب شخصیت امام خمینی (ره) به انحای مختلف از طریق مطبوعات و تلویزیون دیگر ایجاد ترس و رعب با ورود نیروهای نظامی و انتظامی و بگیر و ببندهای ساواک و نیز حکومت نظامی در شهرهای بزرگ ایران و نهایتاً آخرین سخنرانی تلویزیونی و رادیویی وی که در واقع بیشتر به یک توبه¬نامه شبیه بود و ضعف و ترس او را در اذهان عمومی تداعی می¬کرد و دل کسانی را هم که بعضاً امیدی به ماندن و مقاومت او بسته بودند خالی نمود.
به نظر می¬رسد که اگر برگردیم به وضعیت روحی شاه در آن شرایطی که سخت مورد شماتت مردم انقلابی ایران قرار گرفته بود هیچ جسارت و شجاعتی که بتواند برای اندک طرفدارانش دلگرمی ایجاد کند از وی دیده نشد؛ بلکه به قول احسان نراقی: «در زیرزمین تاریک کاخ سر در گم و هراسان تمامی امیدش را از دست داده بود و با شنیدن اظهار نظر کسانی که از آنها مشاوره می¬خواست قدرت تصمیم¬گیری نداشت.
عدم استقلال و وابستگی به قدرت¬های خارجی از جمله آمریکا و انگلیس که بیشترین منافع خود را در ایران مدیون رژیم پهلوی بودند و تا آخرین لحظات حضور شاه در ایران، از وی حمایت می¬کردند، شاه را ابتدا امیدوار می¬ساخت که بعد از فرار دوم بتواند با یک کودتای نظامی دوباره بر اریکه قدرت تکیه زند و یا در صورت بیماری و ناتوانی شرایط را برای ولیعهد و جانشین خود فراهم نماید؛ اما بعد از فرار وی، نه ارتش، نه ساواک و نه رجال سیاسی و نه آمریکا و انگلیس و فرانسه در مجموع نتوانستند شاه را به کشور برگردانند. (ادامه…)