یادداشت سردبیر
اسماعیل عسلی
الزامات مداحی حماسی
برگزاری سوگ سال امامان شیعه در فرهنگ ایرانیان پر رنگ تر از هر جای دیگر برگزار می شود و شباهت آیین سوگواری در عراق، افغانستان، پاکستان، هند و آذربایجان و بحرین با ایران نیز به این واقعیت بازمی گردد که این کشورها زمانی بخشی از گستره جغرافیایی ایران بوده اند. این که ایرانیان برای برگزاری آیین سوگواری در مناسبت های گوناگون برنامه ریزی نموده و وقت و هزینه صرف می کنند، نشان دهنده هدفی متعالی است که در این حرکت راهبردی نهفته است. با توجه به این که رد پای چنین رفتاری را پیش از رویکرد ایرانیان به اسلام هم می توان سراغ گرفت، گمانه زنی ها چربشی معطوف به این واقعیت دارد که برگزاری آیین سوگواری با هدف تأکید بر مظلومیت فردی که جانش را در مسیری متعالی فدا کرده صورت می گیرد. اگر به نماد ها و رفتارهای نشان دار در عزاداری ها توجه کنیم درمی یابیم که پوشیدن لباس سیاه، حمل بیرق سیاه، نصب بیرق سیاه بر سر در مغازه ها و خانه ها و تکیه ها و همچنین متمایز کردن مکان های برگزاری آیین سوگواری با روشن کردن آتش و بعدها چراغ و لامپ و انجام حرکات هماهنگ در عزاداری ها و… همه و همه رفتارهایی نمادین تلقی می شوند که از دلبستگی ایرانیان به فرزندان پیامبر حکایت دارند و این آیین ها تا پیش از رسمیت یافتن مذهب شیعه بعضا در خفا و بطور نمادین صورت می گرفت، اما پس از آن با اضافات و ملحقاتی که گویای اشتهای زایدالوصف مردم برای جبران محدودیت های گذشته و ابراز ارادت مضاعف به خاندان پیامبر بود با شکوهی خاص برگزار می شد.
آنچه در این یادداشت ملحوظ نظر است به بهره گیری ایرانیان از آیین سوگواری برای تأکید بر مظلومیت پیشوایان شیعه مربوط می شود که فهم آن با دقت در مضامین اشعار و تلاش مداحان برای مضمون پردازی و سمت دهی به روایت ها در راستای نشان دادن وجه اندوهناک ماجراهای رخ داده آسان تر می شود. البته باید در نظر داشت که متأسفانه هم‏ اکنون وجه تراژیک روایت ها بر وجه حماسی آن غلبه دارد اما پس از انقلاب تلاش هایی با هدف ترغیب مداحان صورت گرفت که روی انگیزه فداکاری و جانفشانی ائمه شیعه که به افزایش وجه حماسی روایت ها منجر می شود تأکیدی هدفمند داشته باشند. (ادامه…)